به گزارش «نفت ما»، پس از آنکه معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کرمان از آغاز عرضه بنزین با نرخ تمامشده پالایشگاهی به مبلغ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان از ساعت ۲۴ چهارشنبه ۲۱ مردادماه (بامداد پنجشنبه) در ۲۰۴ جایگاه سوخت استان خبر داد، دقایقی بعد اجرای این طرح متوقف شد.
در پی انتشار این خبر، مدیر شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی منطقه کرمان نیز اعلام کرد: «تا اطلاع ثانوی عرضه سوخت با نرخ پالایشگاهی در استان صورت نخواهد گرفت و اجرای این طرح فعلاً متوقف شده است.»
در ادامه، اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، پنجشنبهشب ۲۲ مردادماه در یک گفتوگوی تلویزیونی با اشاره به مباحث مطرحشده درباره عرضه بنزین در کرمان، اظهار کرد که موضوع از چهارشنبهشب پیگیری شده و دستور توقف اقدام انجامشده نیز صادر شده است.
وی افزود: «در این زمینه گفتوگوهایی با وزرای نفت و امور اقتصادی و دارایی و دیگر مسئولان دولت برای بررسی دقیقتر این مسئله انجام شده است.»
رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی در ادامه به تشریح سه سناریوی موجود برای مدیریت ناترازی بنزین پرداخت و سناریوی نخست را «عرضه بنزین به میزان تولید روزانه کشور بدون تغییر قیمت» اعلام کرد و گفت: «در این روش، بنزین تا سقف تولید در جایگاهها عرضه میشود، اما ممکن است به ایجاد صف و نابرابری در دسترسی به سوخت منجر شود.»
وی درباره سناریوی دوم افزود: «در این الگو، میزان سوخت در دسترس میان خودروها توزیع میشود و مصرف بیش از سهمیه تعیینشده، با نرخ غیر یارانهای و متناسب با هزینه تأمین یا واردات عرضه خواهد شد.» این همان مدلی است که پیشتر در کرمان مطرح و اجرا شد.
سقاب اصفهانی سناریوی سوم را «اختصاص بخشی از بنزین به حملونقل عمومی بر مبنای پیمایش و توزیع بخش باقیمانده میان همه آحاد مردم» دانست و گفت: «در این روش، بهجای اختصاص سهم یارانهای بنزین فقط به دارندگان خودرو، امکان توزیع عادلانهتر آن میان همه مردم فراهم میشود؛ بهویژه با توجه به اینکه ۴۷ درصد جمعیت کشور فاقد خودرو هستند.»
در همین راستا، هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و کارشناس حوزه انرژی، که در جلسات بررسی این سه سناریو حضور داشته است، در گفتوگو با «نفت ما» جزئیات این گزینهها و ارزیابی خود از آنها را تشریح کرده است.
چرا دو سناریوی اول بنزین منطقی نیست؟
هاشم اورعی، عضو هیئت علمی دانشکده برق دانشگاه شریف و کارشناس حوزه انرژی، در گفتوگو با «نفت ما» درباره سه سناریوی پیشنهادی برای رفع ناترازی بنزین گفت: « درباره این سناریوها میتوان گفت که سناریوی اول، یعنی توزیع ۱۲۱ میلیون لیتر بنزین در پمپبنزینها و خاموش شدن نازلها پس از اتمام این میزان و سناریوی دوم، یعنی تقسیم ۱۲۱ میلیون لیتر بنزین موجود با سهمیه و بدون افزایش قیمت میان خودروها و فروش میزان مازاد با قیمت آزاد، به نظر منطقی نمیرسد.»
وی ادامه داد: «اشکال سناریوی دوم این است که کسانی که خودرو ندارند، بنزین به آنها تعلق نمیگیرد و عدهای معتقدند که اشکال این طرح، دور بودن از عدالت اجتماعی است.»
۹۱ میلیون لیتر بنزین برای خانوارها
اورعی اظهار داشت:« در سناریوی سوم، میزان تولید بنزین ۱۲۱ میلیون لیتر در نظر گرفته شده که شامل ۱۱۲ میلیون لیتر تولید پالایشگاهها و ۹ میلیون لیتر تولید پتروشیمیهاست. برآوردها بیانگر آن است که ۳۰ میلیون لیتر از این میزان برابر با نیاز خدمات عمومی است؛ یعنی برای کسانی مانند اتوبوسها و تاکسیها و افرادی که با این بنزین فعالیت میکنند، که برای آنها برنامههایی به مدت یک سال مدون شده تا این میزان مصرف تا حد امکان کاهش یابد.»
این استاد دانشگاه توضیح داد: «در این سناریو قرار است ۹۱ میلیون لیتر باقیمانده، بهجای خودروها، به همه مردم اختصاص داده شود. فرض بر این است که به هر نفر روزانه یک لیتر بنزین اختصاص پیدا کند. بنابراین یک خانوار چهار نفره روزانه چهار لیتر و ماهانه ۱۲۰ لیتر بنزین دریافت میکند؛ صرفنظر از اینکه خودرو داشته باشد یا نداشته باشد.»
سناریو سوم کمریسکترین طرح است
اورعی اظهار داشت: «البته کسانی که خودرو دارند نیز از این سهمیه استفاده میکنند و زمانی که سهمیه آنها تمام شد و به بنزین بیشتری نیاز داشتند دو راه دارند. یا باید بازاری شکل بگیرد که در آن کشف قیمت انجام شود؛ به این معنا که افرادی که خودرو ندارند و سهمیه بنزین دارند، یا افرادی که خودرو دارند و سهمیه اضافی برای آنها در نظر گرفته شده است، آن را در این بازار به کسانی که با کمبود بنزین مواجه شدهاند بفروشند و وجه آن را دریافت کنند.»
این کارشناس حوزه انرژی ادامه داد:«در این مدل، بحثی که مطرح است؛ این است که بنزین با چه قیمتی عرضه شود؟ برخی معتقدند قیمت باید بر اساس توافق میان خریدار و فروشنده تعیین شود، اما عدهای بر این باورند که قیمت باید بهصورت آزاد تعیین شود و افرادی که بنزین دارند، آن را به کسانی که سهمیه ندارند و به بنزین نیاز دارند، بفروشند. این کلیت ماجراست که هنوز در حال بررسی است. هرچند این کار عواقب اجتماعی هم خواهد داشت، ولی به نظر میرسد که شاید کمریسکترین طرح باشد.»
بنزین در سقف ۱۲۱ میلیون لیتر قفل میشود؟
وی در پاسخ به این پرسش که با توجه به اینکه در این سناریوها سقف عرضه بنزین حدود ۱۲۰ تا ۱۲۱ میلیون لیتر در روز در نظر گرفته شده، امکان افزایش عرضه از طریق افزایش تولید یا واردات وجود دارد؟ گفت: «اگر بخواهیم ظرفیت را افزایش دهیم، دو راه داریم. برای افزایش ظرفیت، به سرمایهگذاری بین هفت تا ۳۴ میلیارد دلار نیاز است و این فرایند بین چهار تا هفت سال زمان میبرد که با توجه به شرایط فعلی، راهکار مناسبی محسوب نمیشود. راه دوم نیز واردات است. ما پیش از این از جنوب، دبی و امارات، بنزین وارد میکردیم که به دلیل جنگ منتفی شده است. از شمال نیز روسیه به دلیل حمله اورکاین به پالایشگاههای آن از هند بنزین وارد میکند. در نتیجه، هر دو مسیر افزایش عرضه را از دست دادهایم.»
اورعی در پاسخ به این پرسش که با توجه به این شرایط، نظر دولت درباره انتخاب این سه سناریو چیست و کدام سناریو را ترجیح میدهد؟ گفت: «نظر دولت با سناریوی سوم است که از ۱۲۱ میلیون لیتر، ۳۰ میلیون لیتر به حملونقل عمومی تخصیص داده شود و ۹۱ میلیون لیتر باقیمانده، بهجای خودروها، به همه مردم اختصاص داده شود که ظاهرا برای این طرح تأییدهای اولیه و ضمنی را دریافت کرده است.»
