تصاویر و کلیپهای سیلاب نپال دهشتناک و تأثرآور است و البته درسآموز. صرفنظر از علت رخداد سیل نپال که موضوعی تخصصی و نیازمند بررسی کارشناسی است، آثار و پیامدهای فاجعهبار این حادثه بیتردید برای کشورهایی مانند ایران نیز هشداردهنده است.
سیلابهای ناگهانی، بهویژه در گسترههای سکونتگاهی ایران، پدیده تازهای نیستند. کشور ما در دههها و سالهای اخیر حتی از سیلابهایی با گستره محدود نیز خسارتهای انسانی و اقتصادی قابل توجهی متحمل شده است.
سیلابهای فراگیر سال 1398، بهویژه در استانهای گلستان، لرستان و خوزستان که مناطق گستردهای را تحت تأثیر قرار داد، سیلاب دروازه قرآن شیراز در فروردین همان سال که با تلفات جانی و خسارتهای سنگین همراه شد، سیل امامزاده داوود، سیلابهای متعدد در مسیر جاده چالوس و استانهای البرز و مازندران، بهویژه سیلاب سیجان، و همچنین سیل تجریش تهران در دهه 60، تنها بخشی از رخدادهای سیلابی ثبتشده در حافظه جمعی ایرانیان است.
سیلابهای متعدد در استانهای هرمزگان و سیستان و بلوچستان نیز در سالهای اخیر شهرها و روستاهای متعددی را تحت تأثیر قرار دادهاند. این فهرست نشان میدهد که مسئله سیلاب در ایران نه یک رخداد استثنایی، بلکه یکی از مخاطرات جدی و تکرارشونده کشور است.
رخداد سترگ و تأثربرانگیز سیل نپال از یک سو و هشدار کارشناسان درباره احتمال اثرگذاری الگوهای مرتبط با پدیده النینو بر شرایط جوی و بارشی از سوی دیگر، بیتردید زنگ هشدار خطر سیلابهای شهری در ایران را به صدا درمیآورد.
البته نباید النینو را بهتنهایی عامل وقوع سیلاب در ایران دانست. شدت و محل بارش، وضعیت اشباع خاک، توپوگرافی، ظرفیت رودخانهها و آبراههها و نحوه توسعه سکونتگاهها، همگی در شکلگیری و شدت سیلاب نقش دارند. از این منظر، آنچه یک بارش شدید را به بحران تبدیل میکند، فقط رفتار اقلیم نیست؛ میزان آمادگی و کیفیت مدیریت ریسک نیز نقشی تعیینکننده دارد.
عملیات پادسیلسازی، اعم از جلوگیری از ساختوساز …
