به گزارش «نفت ما»، بستهشدن تنگه هرمز و اختلال در رفت و آمد نفتکشها، پس از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، میتوانست اقتصاد جهان را با شوکی کمسابقه روبهرو کند؛ با این حال، ذخایر استراتژیک نفت و فرآوردههای نفتی که وجود داشت، در ماههای نخست بحران همچون سپری امنیتی عمل کرد و مانع از بروز تبعات گسترده آن شد.
این گزاره را فایننشنال تایمز در گزارشی تایید کرده است؛ طبق این گزارش «یکی از مهمترین سپرهای اقتصاد جهانی در برابر شوک اخیر، ذخایر راهبردی و تجاری نفت بود. آمریکا و بسیاری از اقتصادهای بزرگ، پس از تجربه شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰، ذخایر گستردهای ایجاد کردهاند». در ادامه این گزارش آمده است«مناسببودن سطح موجودی انبارها پیش از آغاز جنگ نیز باعث شد کاهش عرضه بلافاصله به کمبود سوخت، تعطیلی کارخانهها و سقوط تولید منجر نشود و ذخایر نفت در عمل بخشی از شوک را جذب کردند و برای دولتها و بازارها زمان خریدند».
اما اکنون با گذشت چهار ماه، نگرانیها درباره سطح ذخایر و توان کشورها برای عبور از ماههای پیشرو را بهویژه با نزدیک شدن به فصل سرما و تغییر الگوی مصرف انرژی که میتواند فشار بیشتری بر بازار جهانی وارد کند، افزایش داده است. آمارهای بلومبرگ نشان میدهد که «در چند ماه اخیر ذخایر نفتی چین ۵۴ میلیون بشکه کم شده است و ذخایر راهبردی نفت خام آمریکا هم که برای کنترل شوکهای نفتی جهان ایجاد شده تنها هفت میلیون بشکه با کف عملیاتی آن فاصله دارد و به ۳۰۷ میلیون بشکه رسیده است».
با بررسی این آمار و گزارشها میتوان به این موضوع پی برد که این فشار تنها متوجه کشورهای فاقد منابع هیدروکربوری نخواهد بود و در این میان کشورهایی که برای سناریوهای طولانیمدت بحران برنامهریزی نداشتند تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.
کشورها برای ذخایر فصل سرما چه تمهیداتی اندیشیدهاند؟
مرتضی بهروزیفر، کارشناس حوزه انرژی، در گفتوگو با «نفت ما» در این باره میگوید: « اگر بخواهیم برای پاییز و زمستان واقعبینانه نگاه کنیم، با توجه به شرایط پیش آمده و خارج شدن بخشی از صادرات نفت منطقه خلیج فارس از بازار، طبیعتاً بازار با فشارهایی روبهرو شده است. اما از سوی دیگر، کشورهای عمده مصرفکننده نیز از قبل برای چنین شرایطی برنامهریزی کردهاند. برای مثال، چین بهتنهایی حدود چهار میلیون بشکه از مصرف خود را از طریق تعمیرات برنامهریزیشده پالایشگاهها و کاهش تقاضا کم کرده است».
او بیان میکند: «از طرفی، شواهد بیانگر آن است که نه ایران و نه آمریکا تمایلی ندارند این بحران بهگونهای تشدید شود که کل منطقه را در بر بگیرد و بازار جهانی انرژی را با خطر جدی مواجه کند. به همین دلیل، واکنش بازارهای جهانی به تحولات منطقه خلیج فارس نیز تقریبا محدود بوده است».
امید بازیگران منطقه به حل مشکلات
این کارشناس انرژی درباره اینکه کشورهای جهان باید نگران ذخایر زمستانی باشند یا نه؟ میگوید: «کشورهای مصرف کننده در زمان آتشبس که صادرات نفت از منطقه به بازار بازگشت، توانستند بخشی از ذخایر استراتژیک خود را تکمیل کنند. به همین دلیل، نگرانی چندانی برای تأمین انرژی در فصل سرما ندارند. با این حال، هنوز تا شروع زمستان زمان باقی است و هم ایران، هم سایر بازیگران منطقه و هم بازار جهانی امیدوارند که مشکل خلیج فارس تا آن زمان حلوفصل شود. بنابراین با توجه به ذخایر موجود و روند فعلی، نگرانی جدی برای تأمین سوخت زمستانی در سطح جهانی وجود ندارد، بهشرط آنکه تنشها ادامهدار نشود».
افزایش قیمتها در زمستان دور از انتظار نیست
بهروزیفر درباره سناریو تشدید تنشها میگوید:« اظهارنظر قطعی در مورد نتایج در صورتی که بحران تعمیق و به زیرساختهای انرژی ایران و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس گسترش پیدا کند، ممکن نیست و همهچیز تابع دو متغیر میزان کاهش تولید نفت منطقهای که از بازار خارج میشود و مدت زمان این خروج خواهد بود. در برخی موارد، وقایعی نظیر انفجار خطوط لوله طی بازهای دو هفته تا یک ماه قابل مرمت و بازگشت به مدار است، اما در مواردی مشابه حادثه در تأسیسات گازی، فرایند بازسازی ممکن است دو تا سه سال به طول انجامد. بنابراین پیشبینی دقیق منوط به نوع رخداد خواهد بود. با این حال، چنانچه روند فعلی تداوم یابد، در فصل زمستان قیمتها سطحی بسیار بالاتر از وضعیت کنونی خواهد داشت».
زمستان برای چه کسی سختتر خواهد بود؟
او درباره وضعیت ایران در زمستان پیشرو در صورتی که شرایط به همین منوال ادامه یابد، میگوید:«با توجه به اینکه احتمالاً یک سوم تا یک چهارم از ظرفیت تولید خود را در این جنگ از دست دادهایم و بخش قابل توجهی از آن به سرعت بازنخواهد گشت، و از سوی دیگر در حالت عادی نیز به ویژه در زمستان و در اوج مصرف گاز، شکاف قابل توجهی بین تولید و مصرف داشتهایم که حداقل ۱۵۰ میلیون متر مکعب در روز بوده است، متأسفانه میزان خارجشده از تولید نیز به این کف قبلی اضافه خواهد شد. در صورت عدم جبران این کمبود از طریق سوخت مایع یا سایر گزینهها، با بحران مواجه خواهیم شد».
او ادامه میدهد: «همچنین چنانچه محاصره دریایی رفع نشود، امکان تأمین یا واردات سوخت مایع وجود نخواهد داشت. از سوی دیگر، روسیه به دلیل حملات اوکراین که تقریباً نیمی از ظرفیت پالایشگاهی آن را تحت تأثیر قرار داده، عملاً از یک صادرکننده به واردکننده تبدیل شده و قادر به صادرات فرآوردههایی نظیر بنزین به ایران نخواهد بود. امکان واردات از منطقه خزر و خلیج فارس نیز با توجه به شرایط موجود وجود ندارد. مضاف بر اینکه مشکل تأمین مالی نیز مزید بر علت است. بدین ترتیب در صورت تداوم وضع موجود و عدم تغییر محسوس، زمستان راحتی برای ایران نخواهیم داشت».
