مردم مقصرند؛ دلار را خریدند، بنزین را سوزاندند و خودرو را گران کردند!

مردم مقصرند؛ دلار را خریدند، بنزین را سوزاندند و خودرو را گران کردند!ترافیک آلودگی هوا و مصرف بنزین خودروهای فرسوده

هم‌زمان با عبور دلار از مرز ۲۰۰ هزار تومان، مشاور راهبردی رئیس مجلس از نقش «رفتار هیجانی» در افزایش قیمت‌ها سخن گفت. پیش‌تر نیز دلارهای خانگی، مصرف بالای بنزین، روشن‌بودن کولرها و تقاضای کاذب خودرو به فهرست اتهام‌های مردم اضافه شده بود. در روایت رسمی، همیشه یک متهم آماده وجود دارد؛ مردمی که ظاهراً با تصمیم‌های اشتباه خود، برنامه‌های درست مسئولان را خراب می‌کنند. متهمی که همیشه در دسترس است

مهدی محمدی در تحلیل تحریم‌های تازه آمریکا گفت اگر مردم بیش از نیاز خرید نکنند، دارایی ریالی خود را به ارز و طلا تبدیل نکنند و فروشندگان دست به احتکار نزنند، اتفاق معناداری در اقتصاد رخ نخواهد داد. او البته احتمال اشتباه مسئولان را هم مطرح کرد؛ بنابراین نمی‌توان سخنانش را به این جمله تقلیل داد که «فقط مردم مقصرند». بااین‌حال، مرکز ثقل این تحلیل روشن است؛ واکنش جامعه در جای علت می‌نشیند و نقش سیاست‌هایی که چنین واکنشی را ساخته‌اند، به حاشیه می‌رود.

این الگو تازه نیست. وقتی دلار بالا می‌رود، از میلیاردها دلار ارز نگهداری‌شده در خانه‌ها صحبت می‌شود. وقتی مصرف بنزین رکورد می‌زند، مردم اسراف‌کار معرفی می‌شوند. کمبود برق با درخواست خاموش‌کردن کولر پاسخ می‌گیرد و بحران آب به بازماندن شیر خانه‌ها نسبت داده می‌شود. در بازار خودرو نیز صف‌های خرید و تبدیل‌شدن خودرو به کالای سرمایه‌ای، شاهدی برای «تقاضای کاذب» مردم می‌شود.

اگر این روایت را بپذیریم، بانک مرکزی پول ملی را درست مدیریت کرده، وزارت صمت بازار رقابتی ساخته، وزارت نیرو شبکه را توسعه داده و سیاست‌گذار خودرو نیز محصول کافی، کم‌مصرف و باکیفیت در اختیار خریدار گذاشته است. فقط یک قطعه معیوب باقی مانده؛ مردم.رفتار هیجانی یا پاسخ قابل پیش‌بینی؟

خرید هیجانی می‌تواند سرعت افزایش قیمت را بیشتر کند و ارزانی یک کالا نیز ممکن است مصرف آن را بالا ببرد. بحث بر سر انکار نقش تقاضا نیست؛ مسئله از جایی آغاز می‌شود که آخرین حلقه زنجیره به‌عنوان علت اصلی معرفی می‌شود.

علم اقتصاد از مردم نمی‌خواهد برخلاف انگیزه‌هایشان رفتار کنند؛ از سیاست‌گذار می‌خواهد انگیزه‌های درست بسازد. کسی که کاهش مداوم ارزش ریال …