باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهره شعبانی - سید مرتضی مرادیان وفایی، مدیر دفتر تاسیسات آبی شرکت آب منطقهای قم، در گفتوگو با خبرنگار ما، درباره آخرین وضعیت سد کبار گفت: این سد باستانی نه تنها یک سازه آبی، بلکه گواهی زنده بر دانش مهندسی ایرانیان در قرن هشتم هجری است. این سد قوسی-وزنی با قدمت حدود ۷۰۰ سال، در فاصله ۲۸ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان قم، بر روی بستر سنگی رودخانه کبار (وشنوه) و در انتهای درهای V شکل احداث شده و به عنوان قدیمیترین سد قوسی جهان شناخته میشود.
او با اشاره به ویژگیهای منحصربهفرد این سازه تاریخی افزود: شعاع قوسی این سد ۳۵ متر است و بدنه آن عمدتا از سنگهای آهکی با ملات ساروج ساخته شده؛ ملاتی که از ترکیب ماسه، آهک، خاکستر و حتی سفیده تخممرغ تهیه میشده و نشان از ظرافت و دانش بالای معماران کهن ایرانی دارد. ارتفاع اولیه سد از بستر رودخانه ۲۲ متر بوده، اما ۲۸ سال پیش، جهاد سازندگی قم با ایجاد پی و دیواره سنگوسیمانی در بالادست، ۳ متر به ارتفاع آن افزود و طول تاج سد را از ۵۵ متر به ۸۲ متر رساند و ارتفاع فعلی آن به ۲۵ متر افزایش یافت.
تنها یک درصد ظرفیت سد کبار پر است
مرادیان با تأکید بر ماهیت فصلی سد کبار، درباره میزان ذخیره آبی آن گفت: ظرفیت ذخیرهسازی این سد ۵۰۰ هزار مترمکعب است که عمدتاً برای مصارف کشاورزی طراحی شده بود، اما اکنون این گنجینه آبی، فقط ۵ هزار مترمکعب آب در خود جای داده که یعنی تنها ۱ درصد ظرفیت سد پر است. این افت فاجعهبار، نتیجه مستقیم کاهش شدید بارندگی، گرمایش زمین و انباشت رسوب در مخزن سد است.
مدیر دفتر تاسیسات آبی شرکت آب منطقهای قم ادامه داد: متاسفانه این کمبود آب، کشاورزان منطقه را به سمت برداشت بیرویه از چاههای زیرزمینی سوق داده است، اما این راهکار موقت، نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه باعث افت سطح سفرههای آب زیرزمینی، کاهش کیفیت آب و افزایش خطر فرونشست زمین در دشت قم خواهد شد.
مرادیان معضل اصلی سد کبار را تلهاندازی رسوب در مخزن سد برشمرد و تصریح کرد: حجم عظیم رسوبات وارد شده به مخزن، نه تنها بخش عمده فضای ذخیرهسازی را اشغال کرده، بلکه لوله سفالی آبگیر سد با قطر داخلی ۴۰ سانتیمتر را در زیر حدود ۹ متر رسوب مدفون ساخته است. به همین دلیل، یک لوله فولادی به قطر ۳۰ سانتیمتر در ارتفاع ۲/۹ متری بالاتر از لوله سفالی تعبیه شده تا آبگیری از مخزن سد امکانپذیر شود.
او در پایان با تأکید بر اینکه سد کبار باید به عنوان یک میراث تاریخی-مهندسی و یک هشدار جدی برای مدیریت آب کشور مورد توجه قرار گیرد، گفت: وضعیت این سد ۷۰۰ ساله، آینه تمامنمای بحران آبی در ایران است. اگر مصرف آب مدیریت نشود و هدررفت آن کاهش نیابد، آیندهای خشکتر از آنچه امروز در کبار میبینیم، در انتظار بسیاری از دشتهای کشور خواهد بود.
