باشگاه خبرنگاران جوان - حمله به دو شناور ذخیرهسازی گاز طبیعی مایع (LNG) متعلق به یک شرکت آمریکایی در بندر دمیاط مصر، به یکی از مهمترین تحولات امنیتی روزهای اخیر در منطقه تبدیل شده است. این حادثه که به گفته مقامهای مصری بر اثر اصابت یک پهپاد رخ داده، علاوه بر ایجاد آتشسوزی در محل، بار دیگر نگرانیها درباره امنیت زیرساختهای انرژی در شرق مدیترانه را افزایش داده است.
چند روز پیش، منابع منطقهای اعلام کردند که دو شناور در بندر دمیاط مصر هدف حمله پهپادی قرار گرفته است؛ رسانهها و منابع آمریکایی از جمله وال استریت ژورنال که یکی از بازوهای عملیات روانی کاخ سفید محسوب میشود، مدعی شدند که ایران در این حملات نقش داشته است.
براساس گزارشهای منتشرشده، پهپاد به شناور «انرگوس وینتر» برخورد کرده و در پی آن آتشسوزی به یک شناور دیگر نیز سرایت کرده است. هرچند عملیات مهار آتش با موفقیت انجام شد و گزارشی از تلفات انسانی منتشر نشده، اما ابعاد امنیتی این حادثه همچنان در کانون توجه رسانهها و مراکز تحلیلی قرار دارد.
در حالی که تحقیقات درباره عامل این حمله ادامه دارد، برخی رسانههای آمریکایی یا بهتر بگوییم معاند مدعی شدهاند که این عملیات ممکن است با ایران مرتبط باشد. با این حال، تاکنون هیچ دولت، نهاد امنیتی یا مرجع رسمی مسئولیت این حمله را متوجه ایران نکرده و هیچ گروهی نیز مسئولیت آن را بر عهده نگرفته است. از همین رو، هرگونه نسبت دادن این حمله به ایران در شرایط فعلی در حد گمانهزنی و تحلیل رسانهای باقی میماند.
اما چرا برخی نگاهها به سمت ایران رفته است؟
دلیل اصلی مطرح شدن نام ایران، شرایط پرتنش منطقه و سابقه حملات متقابل میان ایران، آمریکا و متحدان واشنگتن در ماههای اخیر است. برخی تحلیلگران معتقدند اگر این حمله واقعاً توسط ایران یا نیروهای همسو با آن انجام شده باشد، هدف میتواند ارسال پیامی سیاسی و نظامی مبنی بر آسیبپذیر بودن منافع آمریکا حتی در خارج از حوزه خلیج فارس باشد.
با این حال، چنین تحلیلهایی تاکنون با اسناد یا شواهد قابل اتکا همراه نبوده و هیچ مقام رسمی این سناریو را تأیید نکرده است.
آیا ایران از نظر فنی توان انجام چنین حملهای را دارد؟
صرفنظر از اینکه عامل این حمله چه کسی بوده، بررسی توانمندیهای نظامی ایران نشان میدهد این کشور طی دو دهه گذشته سرمایهگذاری گستردهای در حوزه پهپادهای رزمی، شناسایی و انتحاری انجام داده است.
خانواده پهپادهای «شاهد»، «مهاجر»، «کرار» و «آرش» از شناختهشدهترین سامانههای بدون سرنشین ایران هستند. برخی از این پهپادها بردی در حد صدها تا بیش از هزار کیلومتر دارند و برای انجام مأموریتهای دوربرد طراحی شدهاند. کارشناسان نظامی معتقدند ایران امروز یکی از بزرگترین و متنوعترین ناوگانهای پهپادی منطقه را در اختیار دارد.
در سالهای اخیر نیز ایران بارها از توسعه سامانههای هدایت دقیق، افزایش برد عملیاتی و ارتقای توان عبور از سامانههای پدافندی خبر داده است. اگرچه همه این ادعاها بهطور مستقل قابل راستیآزمایی نیست، اما توان پهپادی ایران از سوی بسیاری از مراکز مطالعاتی بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
آیا رسیدن یک پهپاد به مصر امکانپذیر است؟
پاسخ به این سؤال ساده نیست. اگر فرض شود حمله مستقیماً از خاک ایران انجام شده باشد، چنین عملیاتی نیازمند پهپادی با برد بسیار بالا، برنامهریزی پیچیده، ناوبری دقیق و عبور از لایههای مختلف پدافند هوایی کشورهای منطقه خواهد بود؛ موضوعی که اجرای آن را دشوار میکند.
از سوی دیگر، برخی تحلیلگران سناریوهای دیگری را نیز مطرح میکنند؛ از جمله احتمال استفاده از سکوی پرتاب نزدیکتر یا بهرهگیری از عوامل همسو در منطقه. با این حال، تا زمانی که نتایج تحقیقات رسمی منتشر نشود، هیچیک از این فرضیهها قابل تأیید نیست.
امّا چرا این حمله ارتباطی با ایران ندارد؟
ایران هرجا را هدف قرار داده، به سرعت و با شجاعت آن را اعلام کرده است؛ بنابراین وقتی ایران هر حملهای که به پایگاهها یا منافع آمریکایی در کشورهای مختلف حاشیه خلیج فارس و یا اردن صورت میگیرد را اعلام میکند، در صورتی که در این حمله نیز نقش داشت آن را با شهامت و صراحت اعلام میکرد.
طبق اعلام منابع در نیروهای مسلح، اساساً حمله به منافع آمریکا در مصر در دستور کار و ذیل استراتژی ایران قرار نداشته است.
آمریکا و اسرائیل مشخصاً در تحقق اهدافشان علیه ایران و بویژه خارج کردن تنگه هرمز از کنترل ایران ناتوان ماندهاند؛ آنها از سوی دیگر نتوانستهاند بسیاری از کشورهای دیگر را در کمپین تجاوزگرانه خود علیه ایران همراه کنند، بنابراین هدفشان را بر این قرار دادهاند که جمهوری اسلامی را تهدیدی برای کشورهای جهان و بهویژه منطقه و علی الخصوص تمام کشورهای عربی جا بزنند و به همین دلیل با عملیاتهای پرچم دروغین علیه برخی کشورها، سعی میکنند این موضوع را به ایران نسبت بدهند.
مشخصاً اسرائیل در این زمینه ید طولایی دارد و به همین دلیل برخی بررسیها حاکی است که حمله به بندر مصر کار رژیم صهیونیستی بوده است.
پیامدهای حمله به زیرساختهای انرژی
هدف قرار گرفتن شناور ذخیرهسازی گاز، حتی اگر خسارت عملیاتی محدودی ایجاد کرده باشد، از نظر راهبردی اهمیت زیادی دارد. زیرساختهای انرژی همواره جزو حساسترین اهداف در بحرانهای منطقهای محسوب میشوند و هرگونه اختلال در فعالیت آنها میتواند بر بازارهای جهانی انرژی و امنیت کشتیرانی تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، این حادثه تنها یک حمله به یک شناور نیست، بلکه هشداری درباره شکنندگی امنیت تأسیسات انرژی در منطقهای است که بخش مهمی از تجارت جهانی از آن عبور میکند.
آیا ایران هنوز از همه توان نظامی خود رونمایی کرده است؟
یکی از موضوعاتی که پس از انتشار چنین اخباری مطرح میشود، این است که آیا ایران تمام توانمندیهای نظامی خود را به نمایش گذاشته یا هنوز بخشی از آنها محرمانه باقی مانده است.
در عرف نظامی، تقریباً هیچ کشوری تمامی پروژههای دفاعی و تسلیحاتی خود را بهصورت عمومی معرفی نمیکند. بسیاری از سامانههای پیشرفته در کشورهای مختلف تا زمان ورود به خدمت یا استفاده عملیاتی محرمانه باقی میمانند.
در مورد ایران نیز برخی تحلیلگران بر این باورند که ممکن است این کشور سامانهها یا تسلیحات جدیدی در اختیار داشته باشد که هنوز بهطور رسمی رونمایی نشدهاند. البته تاکنون هیچ مدرک عمومی و قابل راستیآزمایی برای تأیید چنین موضوعی منتشر نشده است. بنابراین، این احتمال را باید صرفاً در چارچوب تحلیلهای نظامی و نه بهعنوان یک واقعیت اثباتشده در نظر گرفت.
حمله پهپادی به شناور آمریکایی در بندر دمیاط مصر، فارغ از اینکه عامل آن چه کسی بوده، بار دیگر نشان داد که تأسیسات و زیرساختهای انرژی در منطقه تا چه اندازه در برابر تحولات امنیتی آسیبپذیر هستند. در حالی که برخی رسانهها احتمال نقش داشتن ایران را مطرح کردهاند، تاکنون هیچ سند رسمی یا شواهد قطعی برای تأیید این ادعا ارائه نشده است.
آنچه مسلم است، ایران در سالهای اخیر توان پهپادی خود را بهطور قابل توجهی گسترش داده و از نظر فنی در زمره بازیگران مهم این حوزه در منطقه قرار دارد. با این حال، نسبت دادن این حمله به ایران بدون انتشار نتایج تحقیقات رسمی، با اصول حرفهای روزنامهنگاری سازگار نیست.
همچنین، احتمال وجود سامانههای معرفینشده در زرادخانه ایران، همانند بسیاری از قدرتهای نظامی جهان، موضوعی است که در محافل تحلیلی مطرح میشود، اما تاکنون شواهد علنی و قابل اتکایی برای اثبات آن در دست نیست.
