باشگاه خبرنگاران جوان - محمدرضا کاویانپور با اشاره به اینکه مراکز مختلفی در جهان بهصورت مستمر اقلیم زمین را مطالعه میکنند، اذعان کرد: آنچه امروز درباره آن اتفاق نظر وجود دارد، وقوع پدیده النینو است. این پدیده بر اساس شاخصی در منطقهای از اقیانوس آرام استوایی تعریف میشود؛ به این معنا که اگر دمای سطح آب در آن محدوده بیش از نیم درجه سانتیگراد افزایش یابد، شرایط النینو شکل میگیرد و اگر به همین میزان کاهش یابد، با پدیده النینو مواجه خواهیم بود.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب گفت: در سال جاری افزایش دما در این منطقه مشاهده شده است و طبیعی است که هرچه این افزایش دما از آستانه نیم درجه فراتر برود، شدت النینو نیز از ضعیف به متوسط، شدید، بسیار شدید و در نهایت آنچه اصطلاحاً «سوپر النینو» نامیده میشود، تغییر خواهد کرد. در واقع، النینو پدیدهای در حال تکامل است و اکنون نیز در مراحل تکاملی خود قرار دارد. اینکه در نهایت با چه شدتی رخ دهد، به میزان افزایش دمای این منطقه در ماههای آینده بستگی دارد.
او در ادامه افزود: آنچه بسیاری از کارشناسان در روزهای اخیر مطرح کردهاند، این است که احتمال قرار گرفتن النینو در محدوده شدید یا بسیار شدید وجود دارد. با این حال باید توجه داشت که این پدیده ابتدا بر مناطق پیرامونی اقیانوس آرام اثر میگذارد و سپس آثار آن بهتدریج به مناطق دورتر منتقل میشود. ایران نیز یکی از این مناطق دوردست است؛ بنابراین طبیعی است که اثرات مستقیم آن ابتدا در کشورهایی مانند استرالیا مشاهده شود.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب با بیان اینکه برای بررسی آثار النینو در ایران، ناچاریم به دادههای تاریخی رجوع کنیم، اظهار کرد: این دادهها نشان میدهد، در بسیاری از دورههایی که النینو رخ داده، افزایش بارش در کشور نیز مشاهده شده است. این افزایش بارش عمدتاً در مناطق غربی ایران، شامل استانهایی مانند خوزستان، کرمانشاه، کردستان، چهارمحال و بختیاری و بهطور کلی ناحیه زاگرس رخ داده است؛ بنابراین از منظر تاریخی، همبستگی مشخصی میان وقوع النینو و افزایش بارش در این مناطق وجود دارد.
«سوپر النینو»؛ احتمال یا قطعیت؟
کاویانپور افزود: از سوی دیگر، بررسی چهار تا پنج مدل معتبر اقلیمی نشان میدهد، در ماههای آینده با دو پدیده همزمان مواجه خواهیم بود؛ نخست افزایش دما و دوم احتمال افزایش بارش. بر اساس خروجی این مدلها، در بازه زمانی مهر تا آذر، میزان بارش میتواند بین ۳۰ تا ۵۰ درصد نسبت به شرایط معمول این دوره افزایش یابد. اگر فرض کنیم حدود ۲۵ درصد بارش سالانه کشور در فصل پاییز رخ میدهد، این افزایش میتواند معادل حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش در بارش سالانه باشد؛ البته این تنها یک احتمال است و نه یک پیشبینی قطعی.
او با اشاره به اینکه مطالعات مستقلی در مؤسسه تحقیقات آب انجام شده، ادامه داد: در این مطالعات، رخدادهای مختلف النینو از سال ۱۳۶۰ تاکنون، از جمله سالهای ۱۳۸۸، ۱۴۰۲ و همچنین رخدادهای سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ میلادی، از نظر شرایط دمایی و بارشی بررسی شدهاند. نتیجه این بررسیها نشان میدهد، هرگاه وقوع النینو با دمای بالاتر از نرمال در ایران همراه بوده، معمولاً کاهش بارش را تجربه کردهایم، اما زمانی که همزمان با دمای پایینتر از نرمال بوده، احتمال افزایش بارش بیشتر شده است. به عنوان نمونه، در سال ۱۴۰۲ نیز پیشبینیهایی درباره بارشهای سنگین پاییزی مطرح شد، اما در همان زمان دمای کشور بالاتر از میانگین بلندمدت بود و در نهایت، بارشها کمتر از حد نرمال ثبت شد.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب گفت: پیشبینیهای امسال نشان میدهد، دمای کشور احتمالاً یک تا دو درجه بالاتر از نرمال خواهد بود. بنابراین، از نگاه ما اینکه النینو الزاماً به بارشهای سنگین پاییزی منجر شود، همچنان با علامت سؤال همراه است. بر همین اساس، توصیه ما به وزارت نیرو این بوده است که هر دو سناریو را مدنظر قرار دهد؛ یعنی هم برای احتمال وقوع سیلابهای شدید و هم برای احتمال تداوم خشکسالی آمادگی لازم وجود داشته باشد. به همین دلیل، سناریوی مدیریت بحران باید هر دو وضعیت ترسالی و خشکسالی را پوشش دهد.
کاویانپور با بیان اینکه لازم است مطالعات تا پایان شهریور تکمیل شود تا پیش از آغاز فصل پاییز، هشدارهای دقیقتری ارائه شود، تصریح کرد: این هشدارها ممکن است مربوط به آمادگی برای سیلاب یا آمادگی برای خشکسالی باشد. بنابراین، از نظر ما پرهیز از تصمیمهای پرریسک اهمیت زیادی دارد و هرگونه تصمیمگیری باید بر پایه مطالعات بهروز و متناسب با روند تکامل النینو انجام شود. در شرایط فعلی نه میتوان با قطعیت از یک سال پربارش سخن گفت و نه میتوان با اطمینان پیشبینی کرد که مانند سال ۱۴۰۲ با سالی کمبارش روبهرو خواهیم بود. مدلهای اقلیمی افزایش دمای منطقه را تأیید میکنند و بخشی از آنها نیز افزایش بارش را نشان میدهند، اما اینکه این افزایش بارش به وقوع سیلابهای سنگین منجر شود، هنوز قطعی نیست و نیاز به بررسی بیشتر دارد.
توصیه به وزارت نیرو: آمادگی برای هر دو سناریو
او از پایش مستمر مدلهای جهانی و منطقهای در مؤسسه تحقیقات آب خبر داد و اعلام کرد: بر اساس نتایج این پایشها، سطح هشدارها بهروزرسانی خواهد شد. بنابراین، وقوع سیلابهای سنگین در پاییز هنوز یک احتمال است و نه یک نتیجه قطعی. همچنین باید تأکید کرد که النینو پدیدهای جهانی است و محل شکلگیری آن اقیانوس آرام استوایی است. آثار دوربرد آن بر ایران به عوامل متعددی وابسته است که یکی از مهمترین آنها وضعیت دمای کشور است. از اینرو، باید با احتیاط به پیشبینیهای مربوط به اثرات آن نگاه کرد.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب تاکید کرد: لازم میدانم از رسانهها بابت توجه به موضوع اطلاعرسانی تشکر کنم. یکی از مهمترین راهکارهای مقابله با آثار تغییر اقلیم، افزایش سطح آگاهی عمومی است. سازمان جهانی هواشناسی و سازمان ملل نیز بر همین موضوع تأکید دارند. هرچه آگاهی مردم بیشتر باشد، مشارکت آنها در مدیریت مصرف و سازگاری با شرایط اقلیمی نیز افزایش خواهد یافت. کشور ما ذاتاً کشوری خشک است و همواره با عدم قطعیتهای اقلیمی روبهرو بوده است؛ بنابراین باید از ایجاد خوشبینیهای بیپشتوانه درباره سالهای پربارش پرهیز کنیم.
کاویانپور افزود: تمدن ایران در طول تاریخ بر پایه سازگاری با کمآبی شکل گرفته و امروز نیز میتواند بر همین اساس ادامه یابد، مشروط بر اینکه منابع آب را سرمایه نسلهای آینده بدانیم و در همه بخشها، اعم از کشاورزی، صنعت و مصارف خانگی، از آن بهدرستی صیانت کنیم. وظیفه وزارت نیرو حفظ پایداری منابع آب است، اما سایر دستگاهها نیز باید خود را با شرایط کمآبی سازگار کنند. در غیر این صورت، تأمین پایدار آب با دشواریهای بیشتری روبهرو خواهد شد.
منبع: وزارت نیرو
