باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - با پایان مراسم اربعین حسینی، مرحله جدیدی از عملیات خدمترسانی به زائران آغاز شد مرحلهای که به دلیل همزمانی بازگشت بخش قابل توجهی از زائران، نیازمند هماهنگی و بسیج همه دستگاههای اجرایی، انتظامی، حملونقلی، امدادی و خدماتی است.
در حالی که طی روزهای گذشته بخش قابل توجهی از زائران ایرانی در مسیر بازگشت از عراق قرار گرفتهاند، دستگاههای مسئول از مدتها قبل تمهیدات لازم را برای مدیریت این موج در نظر گرفتهاند و اکنون تمرکز اصلی بر انتقال ایمن، سریع و منظم زائران از مرزهای ششگانه به شهرهای مقصد قرار گرفته است.
بر اساس گزارشهای میدانی و اظهارات مسئولان، بخش قابل توجهی از ظرفیت حملونقل عمومی کشور برای این مرحله بسیج شده و سازمان راهداری و حملونقل جادهای، راهآهن، شرکتهای هواپیمایی، پلیس راهور، دستگاههای امدادی، استانداریها و شهرداریها در کنار ستاد مرکزی اربعین برای مدیریت بازگشت زائران همکاری میکنند.
اتوبوسها؛ اصلیترین ظرفیت بازگشت زمینی
در بخش حملونقل جادهای، سازمان راهداری و حملونقل جادهای به عنوان یکی از متولیان اصلی بازگشت زائران، برنامهریزی گستردهای برای تأمین اتوبوس در مرزهای ششگانه انجام داده است.
طبق اعلام سازمان راهداری، امسال ۷ هزار و ۳۸۰ دستگاه اتوبوس برای عملیات اربعین بهکار گرفته شده است. این ناوگان در کنار ظرفیت شرکتهای حملونقل عمومی و اتوبوسهای بسیجشده از دستگاههای اجرایی، وظیفه انتقال زائران از پایانههای مرزی به شهرهای مختلف کشور را برعهده دارند.
رضا اکبری رئیس سازمان راهداری اعلام کرد که در سال گذشته حداکثر شش هزار و ۵۰۰ دستگاه اتوبوس در طرح اربعین کشور به کار گرفته شد و امسال تا امروز هفت هزار و ۳۸۰ دستگاه اتوبوس وارد چرخه خدمترسانی شده و این عدد نشاندهنده افزایش مشارکت ناوگان اتوبوسی کشور در طرح اربعین است.
معاون وزیر راه و شهرسازی گفت: موج بازگشت زائران در اربعین امسال فشردهتر از سال گذشته بوده است و سال گذشته توزیع سفر در چند روز گستردهتر انجام شد اما امسال حجم بازگشت در بازه زمانی کوتاهتری شکل گرفت. از روز جمعه تا کنون میزان بازگشت زائران از مرزهای کشور از نمودار سال گذشته بالاتر بوده و این شرایط در مرز مهران، خسروی و برخی مرزهای دیگر نیز مشاهده شده و همین موضوع فشار کاری زیادی بر پایانهها و عوامل خدماترسان وارد کرده است.
وی اظهار کرد: حدود ۷۵ هزار نفر از زائرانی که با ناوگان حمل و نقل عمومی و اتوبوس به مرز مهران آمدهاند هنوز در کشور عراق حضور دارند و برای انتقال این تعداد نیز برنامهریزی انجام شده و ناوگان جدید در حال فراخوان از سراسر کشور است.
اهمیت تأمین ناوگان در موج بازگشت از آن جهت است که برخلاف مرحله رفت که سفر زائران در بازه زمانی طولانیتری توزیع میشود، در بازگشت معمولاً بخش زیادی از زائران طی چند روز مشخص قصد عزیمت به کشور را دارند و همین مسئله میتواند فشار زیادی بر ناوگان عمومی وارد کند. پایانههای مرزی و بهویژه پایانههای پرتردد، به صورت لحظهای رصد میشوند و متناسب با میزان ورود زائران، اتوبوسها به نقاط مورد نیاز اعزام خواهند شد.
در مرز مهران نیز برای مدیریت موج بازگشت، ظرفیت قابل توجهی در پایانه شهید رئیسی(برکت) پیشبینی شده و گزارشها از استقرار صدها دستگاه اتوبوس در این پایانه حکایت دارد.
همچنین عرضه بلیت سفرهای بازگشت در مسیرهای پرتردد و استانهای پرتقاضا از طریق سامانههای مربوطه، با هدف توزیع بهتر سفرها و جلوگیری از شکلگیری ازدحام در پایانهها انجام شده است.
هیچ زائری امسال بدون وسیلهنقلیه در مرز نماند
د رهمین زمینه مهدی قلیزاد، سخنگوی اربعین قرارگاه سازمان راهداری، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان با بیان اینکه ۳۳۶ اتوبوس در پایانه مرزی برکت آماده مسافرگیری است، اظهار داشت: دیروز که اوج بازگشت زائران اربعین بود، طبق برنامهریزیهای صورتگرفته، یکهزار و ۸۸۱ سرویس اتوبوس برای جابهجایی ۵۸ هزار و ۲۱۶ مسافر در این پایانه مرزی فعال بودند.
وی افزود: ۳۴۰ هزار مسافر نیز از مرزهای کشور با ناوگان حملونقل عمومی به شهرهای خود بازگشتهاند.
قلیزاد یادآور شد: فردا آخرین روز از طرح اربعین سازمان راهداری است؛ با این حال، در پایانههای مرزی برکت و مهران بهصورت دائمی اتوبوس برای شهرهای اصفهان، قم، تهران و مشهد در نظر گرفته شده تا هیچ مسافری در این ایام بدون وسیله نقلیه نماند.
سخنگوی قرارگاه اربعین توضیح داد: امسال نخستین سالی بود که با اجرای برنامهریزیهای مناسب، در هیچلحظهای پایانههای مرزی بدون اتوبوس نماندند و بهصورت مداوم مشغول مسافرگیری بودند؛ در همین زمینه، آمارها نشاندهنده عملکرد بسیار خوب در تمامی بخشهاست.
وی در ادامه گفت: برای بازگشت زائران حدود ۳۰ درصد از بلیتهای اتوبوس بهصورت پیشفروش عرضه شده بود و ۷۰ درصد باقیمانده نیز بهصورت حضوری و پای سکو انجام شد تا هیچ مسافری در این زمینه با مشکل مواجه نشود.
قلیزاد خاطرنشان کرد: هرچند ممکن بود به دلیل حجم سنگین ورود زائران، برخی مسافران ساعتی بابت ثبتنام و صدور صورتوضعیت معطل شوند، اما بهطور میانگین در زمان اوج بازگشت، ۱۵ اتوبوس بهصورت همزمان اقدام به مسافرگیری میکردند.
راهآهن در کنار جاده؛ ظرفیت ریلی برای انتقال زائران
براساس این گزارش راهآهن نیز یکی دیگر از بخشهای مهم عملیات بازگشت است. برنامهریزی برای استفاده از ظرفیت ریلی بهویژه در مسیرهای منتهی به مرزهای غربی و جنوبی انجام شده تا بخشی از بار بازگشت زائران از دوش جادهها برداشته شود.
در همین چارچوب، انتقال زائران از محدوده مرز مهران و پایانه برکت از طریق خطوط ریلی کرمانشاه و همچنین مسیر اندیمشک در برنامه قرار گرفته است. در خوزستان نیز ناوگان ریلی ویژه اربعین برای جابهجایی زائران در محدوده شلمچه فعال شده است. همچنین راهآهن جنوب اعلام کرده که در جریان عملیات اربعین، صدها رام قطار برای جابهجایی زائران بهکار گرفته شده است. افزایش سهدرصدی جابهجایی ریلی زائران نسبت به سال گذشته نیز نشان میدهد که سهم قطار در انتقال زائران اربعین در حال افزایش است.
نقشآفرینی مؤثر شبکه ریلی؛ جابهجایی بیش از ۳۴۵ هزار مسافر
در همین راستا سید محسن طباطبایی، مدیرکل برنامهریزی و خدمات مسافر شرکت راهآهن، نیز با تشریح عملکرد ریلی کشور گفت: «از ابتدای پیک اربعین تاکنون ۶۳۳ رام قطار به زائران خدمترسانی کردهاند که منجر به جابهجایی ۳۴۵ هزار مسافر شده است.»
او با تأکید بر استفاده از ظرفیت «ریلباسها» برای افزایش سرعت چرخش ناوگان در ایستگاههای خرمشهر و کرمانشاه افزود: «به دلیل وجود پنلهای دوطرفه در ریلباسها، زمان مانور در ایستگاه به حداقل رسیده و این قطارها بلافاصله پس از تخلیه مسافر، آماده اعزام مجدد میشوند. همچنین برای پوشش ازدحامهای احتمالی در ایستگاه کرمانشاه، علاوه بر قطارهای برنامهای، قطارهای فوقالعاده نیز به صورت مستمر اعزام شدهاند.»
هماهنگی راهبردی؛ حملونقل ترکیبی (bus-to-train)
یکی از اقدامات در اربعین امسال حملونقل ترکیبی بود. بر اساس گزارشها، در نقاطی که تقاضا فراتر از ظرفیت یک بخش بوده، هماهنگی فوری بین راهداری و راهآهن برای انتقال مسافران از مرز به ایستگاههای ریلی برقرار شده است طباطبایی در این باره گفت: «در مواردی که قطارهای شلمچه یا کرمانشاه با تقاضای مازاد مواجه شدند، اتوبوسهای راهداری با هماهنگی ستاد اربعین، زائران را به ایستگاههای ریلی منتقل کردند تا این تعامل دوجانبه از بروز وقفه در سفر جلوگیری کند.»
در بخش هوایی نیز فرودگاههای کشور در ایام اربعین و بهویژه در مرحله بازگشت، در آمادهباش قرار دارند. شرکتهای هواپیمایی و فرودگاههای مقصد و مبدأ با افزایش ظرفیت و برنامهریزی برای پروازهای اربعینی تلاش کردهاند بخشی از زائرانی را که سفر هوایی را انتخاب کردهاند، جابهجا کنند. برای نمونه، فرودگاه مشهد در جریان عملیات اربعین پذیرای دهها هزار زائر در قالب صدها پرواز بوده است.
یکهزار و ۳۰۰ پرواز نشست و برخاست اربعین
در همین راستا مرتضی دهقان با اشاره به برنامهریزیهای انجامشده برای تسهیل دسترسی مردم در اقصی نقاط کشور به خدمات حملونقل هوایی اظهار کرد: به منظور دسترسی مردم در اقصی نقاط کشور به خدمات حملونقل هوایی، برنامهریزی لازم انجام شد و حدود ۲۵ فرودگاه بینالمللی و مرز هوایی کشور را آماده کردیم تا بتوانیم به تقاضاهای شرکتهای هواپیمایی پاسخ دهیم.
وی افزود: از ۳۱ تیرماه تاکنون حدود یکهزار و ۳۰۰ پرواز نشست و برخاست اربعین در فرودگاههای کشور انجام شده و حدود ۱۴۱ هزار مسافر نیز اعزام و پذیرش شدهاند. ۸۰۰ سورتی پرواز اربعینی/ نجف مقصد ۹۸ هزار زائر از فرودگاه امام (ره) بود
جواد صالحی آرتیمانی، معاون بهرهبرداری و سرپرست عملیات اربعین شهر فرودگاهی امام خمینی(ره)، اظهار کرد: از ۲۵ تیرماه، همزمان با آغاز ماه صفر، تا ۱۲ مردادماه، در مجموع ۸۰۰ سورتی پرواز اربعینی انجام شده است،از مجموع پروازهای انجامشده، ۶۷۳ سورتی پرواز مربوط به فرودگاه نجف و ۱۲۷ سورتی پرواز مربوط به نشست و برخاست در فرودگاه بغداد بوده است.
معاون بهرهبرداری شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) ادامه داد: تعداد کل زائران در این بازه زمانی حدود ۱۱۵ هزار نفر بوده است که از این تعداد، حدود ۱۷ هزار زائر به مقصد بغداد و حدود ۹۸ هزار زائر نیز به مقصد نجف اعزام و پذیرش شدهاند.
صالحی آرتیمانی همچنین درباره نحوه خدمترسانی به زائران در روز اربعین گفت: از ظهر روز اربعین، فعالیت مواکب در قسمت پروازهای خروجی متوقف و خدمترسانی مواکب مستقر در سالن پروازهای ورودی تقویت خواهد شد، مواکب مستقر در بخش پروازهای ورودی، با توجه به خستگی زائران، تمرکز بیشتری بر توزیع اقلام خوراکی خواهند داشت. سوخت و خدمات جادهای؛ پشتیبانی از ناوگان بازگشت با افزایش تردد اتوبوسها و خودروهای شخصی در محورهای منتهی به مرزها، تأمین سوخت و خدمات فنی و امدادی نیز بخشی از پازل مدیریت بازگشت زائران است. جایگاههای سوخت در مسیرهای پرتردد، مجتمعهای خدماتی و رفاهی، پایگاههای امداد جادهای و مراکز خدمات فنی نیز باید متناسب با افزایش حجم تردد فعالیت کنند تا کمبود سوخت، خرابی خودرو یا توقفهای طولانی موجب ایجاد گره ترافیکی در مسیرهای بازگشت نشود. یکی از موضوعات مهم در موج بازگشت، مدیریت فاصله میان مرز تا مقصد نهایی زائران است. به همین دلیل، پس از عبور زائر از مرز، باید فرآیند انتقال او به پایانههای مسافری، پارکینگها و محل استقرار اتوبوسها با سرعت و نظم انجام شود.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هرگونه تجمع همزمان زائران در محدوده مرز یا پایانه میتواند موجب افزایش زمان انتظار شود؛ از این رو، توزیع ناوگان و هدایت زائران متناسب با ظرفیت موجود، یکی از مهمترین عوامل در کنترل موج بازگشت خواهد بود.
در مجموع، مرحله بازگشت اربعین را باید یکی از مهمترین آزمونهای مدیریت حملونقل کشور دانست؛ مرحلهای که برخلاف روزهای اعزام، تقاضای سفر در آن به شکل فشردهتری ایجاد میشود. تجربه امسال نیز نشان میدهد که مدیریت موفق موج بازگشت صرفاً به تأمین اتوبوس یا قطار محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از اقدامات هماهنگ از لحظه ورود زائر به مرز تا رسیدن به شهر مقصد را شامل میشود. اکنون با پایان مراسم اربعین و آغاز موج بازگشت، تمام ظرفیت دستگاههای مسئول باید تا بازگشت آخرین زائر به شهرهای مقصد در آمادهباش باقی بماند؛ چراکه موفقیت عملیات اربعین تنها با برگزاری باشکوه مراسم سنجیده نمیشود و نحوه بازگرداندن ایمن، سریع و محترمانه زائران نیز بخش مهمی از کارنامه خدمترسانی دستگاههای اجرایی است.
