علیرضا شریفی یزدی، جامعهشناس و استاد دانشگاه: بحرانهای بزرگ، بهویژه شرایطی مانند جنگ، تنها زیرساختها و منابع اقتصادی را در معرض فشار قرار نمیدهند؛ بلکه امنیت روانی مردم، اعتماد عمومی، روابط اجتماعی و احساس تعلق ملی را نیز تحت تأثیر قرار میدهند. در چنین موقعیتهایی، کیفیت کنشگری نهادهای عمومی و شیوه اداره امور، میتواند تعیین کند که جامعه به سوی همبستگی و همکاری حرکت کند یا در معرض اضطراب جمعی، شایعه، بیاعتمادی و آشفتگی قرار گیرد.
از دیدگاه جامعهشناسی و روانشناسی اجتماعی، مدیریت موفق بحران صرفاً به معنای اداره امور اجرایی نیست؛ بلکه فرآیندی برای حفظ «قابلیت زیستن عادی» مردم در وضعیتی غیرعادی است. هر اندازه مردم احساس کنند نیازهای اساسی آنان دیده میشود، اطلاعات معتبر دریافت میکنند و در تصمیمها و سرنوشت جمعی خود نادیده گرفته نشدهاند، ظرفیت جامعه برای حفظ آرامش و مقاومت در برابر فشارهای بیرونی افزایش مییابد. کاری که دولت چهاردهم و شخص رئیس جمهوری به خوبی از پس آن برآمدند.
اعتماد عمومی؛ سرمایه اصلی در روزهای دشوار
اعتماد عمومی یکی از مهمترین سرمایههای هر جامعه است. این اعتماد زمانی شکل میگیرد که میان گفتار و عمل نهادهای مسئول هماهنگی وجود داشته باشد. در شرایط بحرانی، مردم بیش از هر زمان دیگری رفتار و عملکرد نهادهای ادارهکننده جامعه را مشاهده و ارزیابی میکنند: آیا اطلاعات بهموقع و روشن ارائه میشود؟ آیا توزیع امکانات عادلانه است؟ آیا گروههای آسیبپذیر مورد حمایت قرار میگیرند؟ آیا خطاها و محدودیتها با صداقت توضیح داده میشوند؟
پژوهشهای روانشناسی اجتماعی نشان میدهد ابهام، تناقض اطلاعاتی و احساس نادیدهگرفتهشدن، اضطراب جمعی را افزایش میدهد. در مقابل، اطلاعرسانی منظم، صادقانه و مبتنی بر واقعیت، حتی زمانی که حاوی خبرهای دشوار است، میتواند احساس کنترل و امنیت روانی شهروندان را تقویت کند.
مردم معمولاً توان پذیرش محدودیتها و دشواریهای موقت را دارند؛ آنچه پذیرش را دشوار میکند، احساس تبعیض، …
