سهیلا یادگاری، گروه اقتصادی: کمال اطهاری، پژوهشگر اقتصاد سیاسی و توسعه، با اشاره به طرح «شهر لجستیک هوشمند» که در دولت مطرح شده است، به «ایران» گفت: «این ایده در دهه ۸۰ و در طرح جامع شهر تهران برای اولینبار مطرح شد، اما به دلایل مختلف به اجرا نرسید.» اطهاری، عدم توسعه هوشمند شهرها را بهزعم خود یکی از عواملی دانست که میتواند کشور را در برابر تحریمها و حمله آسیبپذیرتر کند.
با توجه به ارائه طرح «شهر لجستیک هوشمند» در دولت، این طرح تا چه اندازه با مفهوم «شهر هوشمند» که پیشتر در اسناد توسعه شهری مطرح شده بود، ارتباط دارد؟ آیا میتوان آن را طرحی جدید دانست؟
در طرح جامع شهر تهران که در سال ۱۳۸۶ برای اولینبار به تصویب رسید، مفهومی تحت عنوان «شهر هوشمند» به عنوان میثاق و چشمانداز اصلی مطرح شد. بر این اساس، افق دهساله طرح، یعنی حدود سال ۱۳۹۶، ترسیم شده بود تا تهران به شهری دانشبنیان، هوشمند و جهانی تبدیل شود. در آن برهه، واژه «دانشبنیان» رواج یافت؛ هرچند به نظر میرسد اصطلاح «دانشمحور» یا «دانشپایه» از دقت مفهومی بیشتری برخوردار است. هدف غایی آن بود که نظام برنامهریزی و مدیریت شهری چنان سامان یابد که بستر لازم برای ظهور «دانشکریان» ــ یعنی جامعه دانشمحور ــ و نوآوری فراهم آید و شهر بتواند در عرصه رقابت جهانی ظاهر شود.
متأسفانه این چشمانداز تحقق عملی نیافت. برای نمونه، منطقه ۲۲ تهران که در طرح جامع میبایست به عنوان «تکنوپولیس» یا شهر فناوری معرفی میشد، در عمل به محل استقرار مراکز تجاری صرف، یعنی مالها و پروژههای مسکن تبدیل شد. این تغییر کاربری نهتنها به قفلشدگی اقتصاد شهر تهران دامن زد، بلکه دروازه ورود ایران به دوران نوین را نیز مسدود کرد.
با توجه به این تعریف، شهر هوشمند در اسناد و برنامههای پیشین دقیقاً چه معنایی داشت؟ آیا منظور صرفاً استفاده از فناوریهای دیجیتال و شبکههای ارتباطی بود یا ابعاد دیگری را نیز …
