عبدالرحیم سعیدی راد، مشاور فرهنگی رئیس سازمان برنامه و بودجه: این مسیر روزگاری به همت بازرگانان و امپراطوران گشوده شد و امروز به میراثی جهانی برای گفتوگوی تمدنها بدل گشته است. ردپای تبادلات پراکنده در مسیر شرق به غرب به دوران پیش از میلاد بازمیگردد، اما شکلگیری منسجم «جاده ابریشم» به عنوان یک مسیر بینالمللی، عمدتاً به قرن دوم پیش از میلاد نسبت داده میشود. در این دوره، امپراطور «وو» از سلسله «هان» در چین، ژنرال و دیپلماتی به نام «ژانگ چیان» را به عنوان سفیر به سوی سرزمینهای غربی (آسیای مرکزی) روانه کرد. آنچه به سرعت این مسیر را رونق بخشید، نه فقط عطش بازارهای روم برای ابریشم چینی، که استقبال بینظیر درباریان و اشراف از این کالای نفیس بود تا جایی که سنای روم برای جلوگیری از خروج بیرویه طلا از خزانه، گاه مصرف ابریشم را ممنوع اعلام میکرد! اما این استقبال از «کالا» خیلی زود جای خود را به شیفتگی نسبت به «فرهنگ» داد. بازرگانان سغدی، پارسی و چینی، فقط بار ابریشم حمل نمیکردند، آنان حامل خط، دین و سلیقه هنری بودند.
بازآفرینی جاده ابریشم
امروز آنچه درباره این مسیر اهمیت دارد این واقعیت است که ما نباید جاده ابریشم را «بازسازی» کنیم، بلکه باید «شبکه فرهنگی ـ گردشگری جاده ابریشم ایران» را در شرایط امروز بازآفرینی کنیم. آن مسیر و جاده تاریخی، دیگر قابل بازگرداندن به شکل گذشته نیست. اما معنا، شبکه شهرها، میراث، روایتها، اقتصاد محلی و ارتباطات فرهنگی آن کاملاً قابل احیاست.
۱. جایگاه و موقعیت ایران
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد «یونسکو»، در توصیف مسیرهای جاده ابریشم در ایران، مسیر اصلی را از مرز شرقی از سوی شهر مرو به نیشابور و سپس به شهر باستانی ری و از آنجا به دو شاخه شمالی و جنوبی تقسیم میکند و شهرها و مسیرهای نیشابور، ری/تهران، همدان و تبریز را از نقاط مهم ایرانی این شبکه تاریخی میداند.
از طرف دیگر، ایران امروز مجموعه بسیار بزرگی از عناصر میراث جهانی را در اختیار دارد، …