خودروهای پرمصرف یکی از اضلاع این مسألهاند، اما ناترازی بنزین پیش از آنکه فقط مسألهای فنی یا خودرویی باشد، حاصل شکاف میان سیاستگذاری، الگوی مصرف و ظرفیتهای تولیدی کشور است.
از صادرات تا واردات بنزین
ایران در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸، با بهرهبرداری از پالایشگاه ستاره خلیج فارس، توانست نیاز داخلی به بنزین را تأمین کند و از شهریور ۱۳۹۹ نیز با ایجاد مازاد تولید، صادرات این فرآورده را آغاز کرد. بر اساس آمار گمرک، ایران در ۱۲ ماهه سال ۱۳۹۹، با وجود تحریمها، بیش از ۷.۸ میلیون تن بنزین صادر کرده است.
این روند اما پایدار نماند. افزایش مستمر مصرف، رشد تعداد خودروها و موتورسیکلتها، توسعه سفرهای شهری و افزایش تقاضا برای جابهجایی، بهتدریج فاصله میان تولید و مصرف را کاهش داد. در نتیجه، کشوری که برای مدتی در جایگاه صادرکننده بنزین قرار گرفته بود، بار دیگر برای تأمین نیاز داخلی به واردات این فرآورده نیاز پیدا کرد.
مصرف روزانه بنزین که در سال ۱۳۸۰ حدود ۴۸ میلیون لیتر بود، در نیمه اول سال ۱۴۰۴ به ۱۳۲.۳ میلیون لیتر رسید؛ رقمی که بالاترین سطح ثبتشده تاکنون عنوان شده است. برخی کارشناسان پیشبینی میکنند مصرف روزانه بنزین در سال ۱۴۰۵ به حدود ۱۳۷ میلیون لیتر برسد.
یارانهای که بر اساس مصرف توزیع میشود
بخش مهمی از مسأله ناترازی بنزین به شیوه توزیع یارانه مربوط است. در ساختار فعلی، یارانه سوخت عمدتاً بر اساس میزان مصرف توزیع میشود، نه بر مبنای نیاز خانوارها. به این ترتیب، افرادی که چند خودرو در اختیار دارند یا بیشتر از خودروی شخصی استفاده میکنند، عملاً سهم بیشتری از یارانه عمومی دریافت میکنند. در مقابل، خانوارهای فاقد خودرو یا افرادی که به دلیل هزینههای سوخت، فاصله محل سکونت و کار یا دسترسی به حملونقل عمومی کمتر از خودروی شخصی استفاده میکنند، از بخش قابل توجهی از این یارانه بهرهمند نمیشوند. بنابراین، یارانه بنزین برخلاف ظاهر عمومی خود، الزاماً به شکل برابر میان شهروندان توزیع نمیشود.
بر اساس اطلاعات پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان، حدود ۲۴ میلیون دستگاه خودرو در کشور وجود …
