مزایده امروز بلوک مدیریتی ۱۶.۵۸ درصدی شرکت داروسازی جابرابنحیان با یک رقابت قابل تأمل همراه شد؛ رقابتی که در یک سوی آن، یک مجموعه تخصصی و فعال در صنعت دارو با هدف توسعه فعالیتهای تولیدی و مدیریتی در این صنعت قرار داشت و در سوی دیگر، «سرمایهگذاری ملی ایران» با نماد «ونیکی» وارد رقابت برای تصاحب این بلوک مدیریتی شد.
مطابق اطلاعیه عرضه، ۳۷۶ میلیون و ۱۱۵ هزار و ۱۷۸ سهم معادل ۱۶.۵۸ درصد از سهام «دجابر» با قیمت پایه هر سهم ۳۷ هزار و ۷۰۰ ریال بهصورت یکجا و نقد عرضه شد و رقابت از ساعت ۱۰:۴۵ آغاز شد.
اما پرسش اصلی درباره این مزایده، صرفاً قیمت و نتیجه رقابت نیست؛ بلکه ماهیت حضور یک مجموعه وابسته به شبکه بانکی در رقابت برای تصاحب یک بلوک مدیریتی در صنعت دارو است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، بانک تجارت با حدود ۴۲ درصد مالکیت مستقیم، سهامدار عمده «سرمایهگذاری ملی ایران» (ونیکی) است.
از این منظر، یک پرسش جدی مطرح میشود: وقتی یک صندوق بازنشستگی با هدف خروج از بنگاهداری اقدام به واگذاری یک دارایی میکند، آیا ورود یک مجموعه سرمایهگذاری که سهامدار عمده آن یک بانک است و برای خرید یک بلوک مدیریتی در یک بنگاه اقتصادی وارد رقابت میشود، با هدف و فلسفه این خروج همخوانی دارد؟
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که به چارچوب قانونی فعالیتهای غیربانکی بانکها و شرکتهای تابعه آنها توجه شود.
قانون رفع موانع تولید رقابتپذیر و ارتقای نظام مالی کشور در ماده ۱۶، بانکها و مؤسسات اعتباری را مکلف کرده است سهام خود و شرکتهای تابعه خود را در بنگاههایی که فعالیت غیربانکی دارند، با رعایت استثناهای قانونی، واگذار کنند. ماده ۱۷ نیز ضمانتهای اجرایی و مالیاتی برای عدم رعایت این تکالیف پیشبینی کرده است.
همچنین دستورالعمل سرمایهگذاری در اوراق بهادار مصوب شورای پول و اعتبار، با هدف کنترل گستره سرمایهگذاری مؤسسات اعتباری، ضوابط مشخصی را برای سرمایهگذاری بانکها و شرکتهای تابعه آنها در نظر گرفته و بر واگذاری سهام در بنگاههای دارای فعالیت غیربانکی تأکید دارد.
در چنین شرایطی، حضور «ونیکی» در رقابت برای خرید یک بلوک مدیریتی از یک شرکت دارویی، دستکم این پرسش را ایجاد میکند که ساختار مالکیتی و ماهیت این سرمایهگذاری چگونه با مقررات ناظر بر محدودیت بنگاهداری بانکها و شرکتهای تابعه آنها تطبیق داده میشود.
از منظر اقتصادی نیز موضوع قابل تأمل است؛ چراکه در صورت جابهجایی دارایی میان مجموعههای دارای ارتباطات مالکیتی، ممکن است در یک طرف معامله سود ناشی از فروش شناسایی و در طرف دیگر دارایی جدیدی به پرتفوی سرمایهگذاری اضافه شود؛ بنابراین بررسی آثار واقعی چنین معاملهای بر ارزش اقتصادی و ساختار مالکیت بنگاه اهمیت ویژهای دارد.
پرسش دیگر این است که چرا در رقابت برای مدیریت یک شرکت تخصصی دارویی، یک مجموعه فعال و متخصص در صنعت دارو باید در برابر مجموعهای با ماهیت سرمایهگذاری و وابستگی قابل توجه به شبکه بانکی قرار گیرد؟
طبیعی است که حضور هر متقاضی در یک مزایده باید بر اساس ضوابط قانونی بررسی شود. با این حال، شفافسازی درباره مبنای قانونی حضور «ونیکی» در چنین رقابتی، ساختار مالکیتی آن و نحوه انطباق این حضور با مقررات ناظر بر بنگاهداری بانکها میتواند از بروز ابهام و برداشتهای متفاوت جلوگیری کند.
در نهایت، انتظار میرود نهادهای مسئول و نظارتی مشخص کنند که حضور مجموعههای وابسته به شبکه بانکی در رقابت برای بلوکهای مدیریتی شرکتهای غیربانکی، بهویژه در مواردی که فروشنده با هدف خروج از بنگاهداری اقدام به واگذاری میکند، بر چه مبنای قانونی و با چه سازوکاری انجام میشود.
