فرهنگ ، اقتصاد، مدل سازی و ربات از منظر فلسفه

* توماس پیکتی(اقتصاد دان فرانسوی) هفتصد صفحه کتاب در باب اقتصاد نوشت(2014) و آکادمیسین‌ها از سراسر جهان بحثهایی در باب آن به راه انداختند. پیش از آن نیمی از مردم جهان مشکل تهیه غذا داشته ودارند . همه ساله فرزانگان اقتصاد به دریافت جوایز نوبل مفتخر می‌شوند و دول قدرتمند،

* هویت اقتصاد

سیاست های اقتصادی هویت خود را به رخ جهانیان می‌کشند. بحث اقتصاد فضای رسانه‌ای را پر کرده است و یکی از جذاب ترین اطلاعات برای روزنامه خوان های است، بهای جهانی نفت و ارزش سهام در بازارهای بورس تعیین می‌شود. اما تمامی اینها تأثیری بر بهبود بهره مندی انسان‌ها از منابع مورد نیاز خود ندارند، گویی که رودخانه اقتصاد مسیر خود را طی می‌کند و اساتید علم اقتصاد در کنار آن به آب بازی مشغولند. پس از این مقدمه، برآنم تا از تحولی بالقوه در شرایط موجود بنویسم که می‌تواند این شهامت را در ما ایجاد کند که بی اعتنا به اخم و ترشرویی علمای اقتصاد بگوییم: هویتی بنام "سیستم اقتصاد" در فضای علم و آگاهی و به شکلی قابل تبیین، متولد شده است. با آگاهی از این تحول در تبیین علمی اقتصاد در می‌یابیم که آنچه تاکنون بر روی تخته سیاه‌ها و بعدتر، وایت بوردهای آکادمی در باب اقتصاد تدریس شده و می‌شود، بعنوان علم، قابل تعریف نبوده و نیست. اینها از سنخ همان واحدهای درسی هستند که کارمندان بازارهای بورس بعنوان تخصص فرا می‌گیرند و سپس آموخته های خود را بر روی مجموعه‌ای از قمارهای نامعلوم و بی سرنوشت در حرکت ارزش سهام دنبال می‌کنند و ناگهان کاشف به عمل می‌آید که چند بانک عظیم با داشتن صدها متخصصص و دانشمند، ورشکست شده و علم را با ریشخندی دردناک به استهزا گرفته‌اند.

* مدل سازی اقتصادی

جنگ های بی سرانجام در فضای سلبی اقتصاد موجود، پایان می‌یابد.

جایگاه"سیستم"درمدلسازی اقتصاد جایگزین سرمایه‌داری چیست؟

ساخت و یافت بدیل اقتصاد ناعادلانه از طرق رایج که عبارت از تحرکاتی سلبی است، ممکن نیست، اما اکنون، این امیدواری بوجود آمده است که تکنولوژی ارتباطی مسیر متفاوتی را پیش روی ما بگذارد. مسیر نو، با تفکیک عملی دو بخش از واقعیت اقتصاد (یعنی سیستم اقتصاد و عناصر فرهنگی دخیل در اقتصاد) آغاز می‌گردد که در این نگاشت به آن پرداخته می‌شود: کلیت اقتصاد تاکنون متشکل از دو بخش در هم تنیده و غیر قابل تفکیک از هم بوده است؛ این دو بخش که منطقا (و نه در واقع) قابل تفکیک بوده‌اند، یکی سیستم اقتصاد به عنوان یک ساختار قابل توضیح ریاضی پایه است و دومی کنشگری انسان به عنوان یک موجود فرهنگی نسبت به آن سیستم است.

* اقتصاد وفرهنگ

*چنانچه به دنبال تبیین شرایط تولید و توزیع منابع بوده ایم، می‌بایست لزوما اقتصاد آمیخته با فرهنگ را موضوع مطالعه قرار داده باشیم و بطور کلی دریافته باشیم که با دو سنخ محدودیت مواجه هستیم: نخست، محدودیت های آن ساختار ریاضیاتی که یکی از زیر سیستم های طبیعت است و امکان بهره وری انسان از منابع مورد نیاز او را، بصورت یکطرفه در اختیار دارد به طوری که انسان در مورد آن به عنوان "جبر طبیعت" بلااختیار است. دوم محدودیت های حاصل از کنشگری فرهنگی انسان، که بر محدودیتهای قبلی سوار می‌گردند.اکنون با دستیابی به تکنولوژی مدلسازی اقتصاد، برای اولین بار قادر هستیم محدودیت های طبیعت در رابطه انسان و اقتصاد را با مرزهایی پر رنگ و قاطع از محدودیت های فرهنگی تفکیک کنیم. تمامی عناصر ثابت و همچنین، معادله تغییرات عناصر متغیر در سیستم اقتصاد، قابل مدلسازی هستند. در مقابل، هیچ یک از عناصر فرهنگی در اقتصاد قابل مدلسازی نیستند.

* نیت وهدف

گزاره های فرهنگی، اساسا نمی‌توانند مدلسازی شوند، یعنی قابلیت مدل شدن از طریق برآیند گیری از خطوط منطق را ندارند، چرا که در بنیان هر گزاره فرهنگی، الزاما یک قضاوت اخلاقی-برمبنای اخلاق کانتی- نهفته است. به این معنی که فرهنگ دارای قضاوت است، دارای خوب و بد است، دارای حق و ناحق است و فراتر از ساختارهای منطقی، آگاهی انسان را از طریق عاطفه او دارای جهت می‌سازد و فراتر از هدف، نیت را در او پدید می‌آورد. مدلسازی می‌تواند هر چهار عنصر لازم برای حرکت، یعنی مبداء، مقصد، جهت و مسیر را به یک ربات بدهد و نتیجتا" ربات را قادر به حرکت کند و چون حرکت به سمت مقصد انجام می‌شود، پس ربات دارای هدف هم شده است، یعنی به مقصد رسیدن، هدف او تلقی می‌گردد، اما آنچه که مدلسازی نمی‌تواند برای ربات ایجاد کند "نیت" است. (نیت و هدف دو مقوله متفاوت هستند). در نتیجه، ربات، موجودی فرهنگی نیست. پیش از این تحول، صحبت از سیستم اقتصاد در تفکیک از فرهنگ، فاقد معنی بوده است. چرا که بستر زندگی عملی انسانها، آمیختگی این دو را موجب می‌شده است.

* انسان فرهنگی

در سایه این تحول، ماهیت مدلسازی در فضای تکنولوژیک ارتباطات، این امکان را برای بازنگری به اقتصاد به ما اعطا نموده است. بنابراین اولین گام در راه یابی به اقتصاد جایگزین سرمایه‌داری، ساخت چنین سیستمی از اقتصاد هست که نسبت به عناصر فرهنگی خنثی خواهد بود. پس از آنکه سیستم اقتصاد از طریق فرایند مدلسازی بوجود آمد، "انسان فرهنگی" (عموم انسانها) در برخورد آزادانه با آن، فرهنگ را در کنار سیستم اقتصاد قرار می‌دهند و نظامی را پدید می‌آورند که آنرا "اقتصاد جایگزین" می‌نامیم.