تأثیرگذارترین چهرههای مشروطه چه کسانی بودند؟
پرداختن و انتخاب ۱۰ چهره شاخص از بین افرادی که در جنبش مشروطه ایران نقش داشتند، کار آسانی نیست. آنچه در ادامه می آید، نگاهی است گذرا به بعضی از چهرههای مهم آن مقطع از تاریخ ایران:
مظفرالدینشاه
مظفرالدینشاه، پنجمین شاه سلسله قاجار و کسی است که دورۀ ولایت عهدیاش سهبرابر دوره سلطنتش به درازا کشید. او که چهارمین فرزند ناصرالدین شاه بود، چون دو برادر بزرگترش در خردسالی درگذشتند و مادر برادر سومش (مسعود میرزا ظل السلطان) از خانوادۀ سلطنتی نبود، ولایت عهدی را از آن خود کرد. هنگامی که ناصرالدینشاه در ۱۷ ذیقعده ۱۳۱۳ به ضرب گلوله میرزا رضا کرمانی، جان باخت، مظفرالدین میرزا فرصت پیدا کرد تا بهرغم سالها فرمانروایی بینظم بر آذربایجان، خود را بر تخت سلطنت ایران بیابد و نهایتاً مظفرالدینشاه بود که بزرگترین و یکی از معدود یادگارهای نیک قاجاریان –صدور فرمان مشروطه– را بهنام خویش ثبت کرد و تنها ۹ روز پیش از مرگش قانون اساسی مشروطه را هم به امضا رساند.
میرزا ملکمخان
میرزا ملکمخان که هر سخنی دربارۀ قانونخواهی و مشروطیت لاجرم با یادی از او آغاز میشود، پسر میرزا یعقوب از ارامنه جلفای اصفهان بود که آئین مسیحیت را وانهاد و مسلمانی اختیار کرد. از اینرو فرزندش ملکم نیز که در سال ۱۲۴۹ ه.ق متولد شد، مسلمان زاده بهشمار آمد. ملکم حدود سالهای ۷۶ – ۱۲۷۵ «کتابچه غیبی» یا «دفتر تنظیمات» را برای ناصرالدینشاه نوشت و شاه را به آنچه فریدون آدمیت «اخذ تمدن فرنگی بدون تصرف ایرانی» میخواند، ترغیب کرد. او همچنین روزنامه «قانون» را که میان روشنفکران، رجال، روحانیون، بازرگانان، درباریان و نظامیان خواننده بسیار داشت، منتشر ساخت و به نشر افکار قانونخواهانه پرداخت.
سیدحسن تقیزاده
سیدحسن تقیزاده یکی از برجستهترین چهرههای مشروطه و دهههای بعدی است. او که پنج سال پیش از صدور فرمان مشروطیت، کوششهای خود را با عضویت و فعالیت در حلقهای از روشنفکران تبریزی آغازید، از آن پس تا هنگام درگذشتش، در سیاست و روزنامهنگاری و پژوهش، از نامآوران زمانه بود. ترور سیدعبدالله بهبهانی یکی از دو رهبر مذهبی جنبش مشروطه، تقیزاده را در جایگاه اتهام قرار داد و مخالفتهای شدید روحانیون …
