یک خطای آماری چگونه جمعیت مجردان ایران را چند ده برابر نشان داد؟
تصور کنید در خیابانی قدم میزنید که تقریباً از هر چهار نفری که از کنارتان میگذرند یک نفر بالای ۴۵ سال است و هرگز در زندگی ازدواج نکرده است. در ادارهها، فروشگاهها، مترو، مهمانیهای خانوادگی و محلهها نیز باید همین تصویر تکرار شود. اگر خبری که این روزها با عنوان وجود «بیش از ۱۸ میلیون مجرد قطعی بالای ۴۵ سال» در ایران منتشر شده، درست باشد باید با یکی از عجیبترین دگرگونیهای جمعیتی تاریخ معاصر ایران مواجه باشیم؛ جمعیتی تقریباً به اندازه مجموع جمعیت چند استان بزرگ کشور که به میانسالی رسیدهاند بیآنکه هرگز ازدواج کرده باشند. در کنار این عدد، ادعای دیگری هم مطرح شده است: «بیش از ۲۴ میلیون نفر نیز به دلیل طلاق یا فوت همسر مجرد هستند.» جمع این دو عدد از ۴۲ میلیون نفر عبور میکند. یعنی نزدیک به نیمی از جمعیت ایران باید یا در تجرد قطعی باشند یا بر اثر طلاق و فوت همسر بدون همسر مانده باشند. کافی است، اعداد را با ساختار جمعیتی کشور مقایسه کنیم تا اولین علامت سوال بزرگ شکل بگیرد. بررسی دادههای جمعیتی نشان میدهد که چنین تصویری با واقعیت فاصله بسیار زیادی دارد. یک جمعیتشناس در بررسی این ادعا میگوید: «این آمار صحیح به نظر نمیرسد و با دادههای جمعیتی ایران سازگار نیست. رقم ۱۸ میلیون مجرد قطعی بالای ۴۵ سال بسیار اغراقآمیز است و رقم ۲۴ میلیون مطلقه یا همسرفوتشده نیز با ساختار جمعیت کشور همخوانی ندارد.» به گفته او احتمالاً در نقل خبر، ارقام یا مفاهیم مربوط به وضعیت تأهل با یکدیگر خلط شدهاند. برای فهم بزرگی خطا کافی است به آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن، یعنی سرشماری سال ۱۳۹۵ مراجعه کنیم. براساس دادههای آن سرشماری حدود ۳۹۰ هزار ایرانی بالای ۴۵ سال هرگز ازدواج نکرده بودند. حدود ۶۲ درصد این افراد زن و ۳۸ درصد مرد بودند. حال این رقم را کنار ادعای ۱۸ میلیون نفر قرار دهید. برای درست بودن خبر باید تعداد افراد بالای ۴۵ سالی که هرگز ازدواج نکردهاند طی حدود یک دهه از ۳۹۰ هزار نفر به بیش از ۱۸ میلیون نفر رسیده باشد؛ یعنی بیش از ۴۶ برابر شده باشد. چنین جهشی از نظر جمعیتشناختی قابل توضیح نیست. تغییرات جمعیتی، بهویژه در گروههای سنی بالا، معمولاً با سرعتی قابل پیشبینی رخ میدهند. حتی افزایش سن ازدواج …
