در یکی از مهمترین تحرکات دیپلماتیک برای نجات آتشبس غزه، جرد کوشنر، مشاور و داماد دونالد ترامپ، روز یکشنبه در مصر مستقیماً با رهبران حماس دیدار کرد؛ نشستی که هدف اصلی آن بررسی امکان اجرای عملی تعهدات این گروه درباره خلعسلاح و غیرنظامی کردن نوار غزه و در نهایت خارج کردن مذاکرات از بنبست بود. این دیدار از آن جهت اهمیت ویژهای دارد که نخستین ملاقات مستقیم کوشنر با رهبران حماس از زمان توافق غزه در اکتبر گذشته محسوب میشود. نشست حدود دو ساعت به طول انجامید و خلیل الحیه، رئیس دفتر سیاسی و مذاکرهکننده ارشد حماس در کنار کوشنر و شماری از مقامهای ارشد منطقهای و بینالمللی در آن حضور داشتند. تونی بلر نخستوزیر پیشین بریتانیا، نیکولای ملادنوف نماینده عالی هیأت صلح، حسن رشاد رئیس سازمان اطلاعات مصر، علی الذوادی دیپلمات قطری و یک مقام ارشد ترکیهای نیز در این مذاکرات شرکت کردند. موضوع اصلی این دیدار اعتماد متقابل بهویژه مسئله خلعسلاح حماس بود. کوشنر در پشت درهای بسته به رهبران این گروه صراحتاً گفت که اسرائیل به وعدههای حماس اعتماد ندارد و واشنگتن برای ادامه روند صلح، خواهان مشاهده اقدامات ملموس در زمینه خلعسلاح است.
در مقابل، رهبران حماس تلاش کردند، اطمینان آمریکا را به دست آورند. آنها از کوشنر خواستند، پیام روشنی به ترامپ منتقل کند مبنی بر اینکه حماس به تعهد خود برای خلعسلاح در چارچوب طرح صلح آمریکا پایبند است. کوشنر نیز از این موضع استقبال کرد و ضمن تشکر از رهبران حماس از همکاری این گروه در بازگرداندن اجساد گروگانهای کشته شده اسرائیلی قدردانی کرد.
با این حال جلسه کاملاً بدون تنش نبود. رهبران حماس از ادامه حملات اسرائیل به غزه ابراز نارضایتی کردند اما کوشنر در پاسخ یادآور شد که «چهار ماه طول کشید تا حماس با اصل خلعسلاح موافقت کند».
با وجود این اختلافات، نشست در نهایت از سوی طرفها «بسیار سازنده» توصیف شد؛ نشانهای که میتواند حاکی از تلاش واشنگتن برای تبدیل تعهدات کلی حماس به اقدامات عملی باشد.
بیانیه حماس
پس از پایان نشست، حماس در بیانیهای رسمی اعلام کرد که با نقشه راه مرحله دوم طرح صلح ترامپ موافقت کرده است؛ اما نکته قابلتوجه این بود که در این بیانیه، اشارهای صریح به خلعسلاح نشده بود. همین مسئله نشان میدهد که اگرچه گفتوگوها وارد مرحلهای جدیتر شدهاند اما اختلاف اصلی همچنان پابرجاست.
در سوی دیگر بنیامین نتانیاهو خلعسلاح کامل حماس را پیششرط اجرای توافق میداند. او هفته گذشته تأکید کرده بود که اسرائیل سند ۱۵ مادهای شورای صلح درباره غزه را رد میکند و ارتش این کشور تا زمانی که حماس «بهطور واقعی» خلعسلاح نشود، عقبنشینی نخواهد کرد.
فشار از دو سو بر نتانیاهو
کوشنر پس از دیدار با رهبران حماس با عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، نیز دیدار کرد. همزمان قرار است، ملادنوف و بلر روز دوشنبه با نتانیاهو دیدار کنند تا تلاشها برای پیشبرد طرح ترامپ ادامه یابد. اما نتانیاهو تنها با فشار آمریکا و کشورهای منطقه مواجه نیست؛ در داخل کابینه اسرائیل نیز مخالفان جدی هرگونه کاهش عملیات نظامی حضور دارند.
ایتمار بنگویر، وزیر امنیت ملی راستگرای افراطی اسرائیل پیشتر طرح ۱۵ مادهای را «غیرقابل قبول» خوانده و خواستار ادامه عملیات شدید علیه غزه شده است. او حتی از انجام «ترورهای هدفمند» و کشتن شمار زیادی از افراد در غزه سخن گفته است.
آتشبس روی کاغذ، جنگ در میدان
این اختلافات در شرایطی ادامه دارد که آتشبس از ۱۰ اکتبر سال گذشته برقرار است اما در عمل حملات اسرائیل تقریباً هر روز ادامه داشته است.
وزارت صحت تحت اداره حماس اعلام کرده که از زمان آغاز آتشبس بیش از ۱۲۰۰ نفر کشته شدهاند و یونیسف نیز از کشته شدن دستکم ۳۰۰ کودک خبر داده است. پس از رد طرح ۱۵ مادهای از سوی اسرائیل برای مدتی وقفهای در حملات ایجاد شد؛ وقفهای که گزارشها، آن را حاصل درخواست آمریکا میدانستند اما حملات دوباره از سر گرفته شد. ارتش اسرائیل نیز روز یکشنبه اعلام کرد مواضع «تروریستهای» حماس و جهاد اسلامی را در خانیونس و نصیرات هدف قرار داده است. در همین حال مصر، امارات، قطر، عربستان سعودی، اردن، ترکیه، پاکستان و اندونزی در بیانیهای مشترک هشدار دادند که رد طرح آمریکا از سوی اسرائیل، تلاشهای ترامپ برای برقراری صلح را به خطر میاندازد. اکنون نقطه اصلی بحران روشنتر از همیشه است: واشنگتن تلاش میکند، حماس را به سمت خلعسلاح عملی سوق دهد، درحالی که اسرائیل، عقبنشینی خود را به تحقق همین هدف گره زده است.
دیدار مستقیم کوشنر با رهبران حماس میتواند، آغاز تلاش جدی برای شکستن این بنبست باشد؛ اما تا زمانی که حماس درباره نحوه خلعسلاح و اسرائیل درباره زمان عقبنشینی به توافق نرسند، آتشبس غزه همچنان در فاصلهای شکننده میان مذاکره و جنگ قرار خواهد داشت.
