گروه بینالملل: پس از برهم خوردن تفاهمنامه ایران و آمریکا که در ۲۸ خردادماه به امضای سران دو کشور رسید، تهدیدها از جانب هر دو ادامه دارد. سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه درباره ادعای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا مبنی بر اینکه آمریکا از طریق کانال پشتپرده با مقامات سپاه پاسداران درباره موضوعات جنگ در حال گفتوگوست، تأکید کرد: هیچ گفتوگویی میان مقامات سپاه با آمریکاییها در جریان نیست و این دروغ ترامپ صرفاً فانتزیهایی است که بهخاطر توهمات و کابوسهای ناشی از شکست و استیصال در جنگ به آن دچار شده است. سپاه، بازو و زبان قدرت ملت ایران و جمهوری اسلامی است و حرف خود را در میدان میزند؛ مباحث دیپلماتیک در حوزه کاری، بخشهای دیگری از جمهوری اسلامی است و البته طبق اطلاعی که داریم و بر مبنای تأکیدات مسئولان محترم وزارت امور خارجه حتی در این بخش هم بهخاطر خلفوعدهها و تجربههای تاریکی که از نقض عهدهای مکرر و دائمی آمریکا وجود دارد، در حال حاضر هیچ گفتوگویی با آمریکاییها صورت نمیگیرد. سردار محبی با تأکید بر اینکه «خیالپردازی ذهنی ترامپ کمکی به او در میدان نمیکند» گفت: ترامپ تلاش میکند با این اظهارات، قیمت نفت و انرژی را در دنیا بهطور موقت کنترل کند؛ اما او تنها یک راه واقعی پیش رو دارد و آن پذیرش شکست و اجرای شروطی است که ایران تعیین کرده؛ لذا آمریکاییها هرچه زودتر و سریعتر ناکامی را بپذیرند و بر مبنای آن تصمیم بگیرند، کشورشان را از خسارتهای بزرگتر و بیشتر نجات میدهند.
واکنش وزارت امور خارجه
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه هم در نشست خبری در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آمریکا برای اطمینان از اینکه تیم مذاکرهکننده ایران و روند مذاکرات مورد حمایت نیروهای مسلح و سپاه است از طریق یک کانال غیررسمی در اقلیم کردستان عراق با سپاه پاسداران در ارتباط بوده تا از مورد اعتماد بودن این مذاکرات اطمینان حاصل کند و اینکه گفته شده نشست محرمانهای نیز بین ایران و آمریکا در اربیل برگزار شده است؟ با رد موضوع نشست محرمانه میان ایران و آمریکا، گفت: این خبر ساختگی است. وی در مورد وجود کانال ارتباطی از مسیر اربیل نیز گفت: این موضوع از شگردهای جنگ روانی و رسانهای است و در راستای القای اختلاف بین ارکان تصمیمگیری در جمهوری اسلامی ایران مطرح میشود و تردید نکنید که این موضوع از روی استیصال مطرح شده است.
ماجرا چه بود؟
براساس گزارش باراک راوید در آکسیوس، دولت ترامپ در اردیبهشتماه به این نتیجه رسیده بود که یکی از مشکلات اساسی در تلاش برای دستیابی به توافق با ایران، این است که مذاکرهکنندگان آمریکایی نمیتوانند مطمئن باشند، افرادی که در طرف مقابل میز مذاکره نشستهاند واقعاً از طرف سپاه پاسداران سخن میگویند یا از اختیار لازم برای اجرای توافق برخوردارند. به همین دلیل دولت آمریکا اقدامی غیرمعمول انجام داد و تلاش کرد، مذاکرهکنندگان رسمی ایران را دور زده و مستقیماً با سپاه پاسداران ارتباط برقرار کند.
ادعاهای ترامپ علیه ایران
ترامپ روز دوشنبه ۲۶ مرداد، در اظهاراتی درباره برنامه هستهای ایران مدعی شد، تهران تحت هیچ شرایطی نمیتواند به سلاح هستهای دست پیدا کند. او در مصاحبه با شبکه آمریکایی فاکسنیوز نیز با اشاره به اینکه درباره ایران عجلهای ندارد، مدعی شد انتخابات میاندورهای آمریکا هیچ تأثیری بر تصمیمگیری او درباره تهران ندارد. رئیسجمهور آمریکا در ادامه با لحنی تهدیدآمیز گفت، ایران باید «پرچم سفید تسلیم» را بالا ببرد. او در توصیف وضعیت ایران اظهار کرد: «ایرانیها بازیکنان پوکر خوبی هستند، اما در حال مردن هستند». ترامپ همچنین درباره میزان مهماتی که تاکنون در حملات علیه ایران استفاده شده، گفت آنچه تا امروز به کار رفته «ناچیز» بوده است؛ ادعایی که نشان میدهد رئیسجمهور آمریکا همچنان تلاش دارد ظرفیت نظامی واشنگتن را بسیار گستردهتر از آنچه تاکنون به نمایش گذاشته شده، نشان دهد.
اختلاف بر سر چیست؟
اظهارات ترامپ همزمان با پایان بازهای مطرح شد که از آن بهعنوان مهلت ۶۰ روزه برای دستیابی ایران و آمریکا به توافقی فراگیرتر درباره پایان جنگ، برنامه هستهای ایران و بازگشایی تنگه هرمز یاد میشد. اما به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه در متن یادداشت تفاهم موضوعی تحتعنوان «مهلت ۶۰ روزه» وجود ندارد. به گفته او آنچه در تفاهمنامه پیشبینی شده بود صرفاً یک بازه ۶۰ روزه برای گفتوگو درباره دو محور «رفع تحریمها» و «موضوع هستهای» بوده که در صورت عدم دستیابی به نتیجه، قابلیت تمدید داشته است. با وجود این توضیح، واقعیت میدانی نشان میدهد که اختلافات نهتنها حل نشده بلکه احتمال ورود تقابل به مرحلهای جدید افزایش یافته است. خبرگزاری رویترز نیز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی که نام او را منتشر نکرد، گزارش داد تهران تصمیم گرفته، سیاست خود را از حالت دفاعی به حالت «کاملاً تهاجمی» تغییر دهد.
شواهد چه میگوید؟
در سوی دیگر، برخی چهرههای رسانهای نزدیک به ترامپ نیز اذعان دارند که دستیابی به تسلیم ایران آسان نخواهد بود. مارک لوین، مجری مطرح آمریکایی و از حامیان ترامپ به تازگی در برنامه خود گفت: «حکومت ایران تسلیم نخواهد شد؛ هیچوقت تسلیم نمیشود. ما پیش از این هم در جنگهایی با دشمنانی روبهرو شدهایم که حاضر به تسلیم نبودند». او سپس با اشاره به ژاپن در جنگ جهانی دوم گفت: «کامیکازهها را یادتان هست؟ ژاپن را چطور؟… متأسفانه مجبور شدیم، دو بمب اتم بیندازیم تا تسلیم شوند. البته حالا قرار نیست چنین کاری کنیم». لوین در ادامه افزود: «اما دارم درباره دشمنی صحبت میکنم که خودش را مستحکم کرده و در مواضعاش فرو رفته است. با چنین دشمنی چه باید کرد؟» کشورهای منطقه و جهان نیز معتقدند که چارهای جز دیپلماسی برای حل مسئله ایران وجود ندارد. پاکستان که در این روند مهم، نقش میانجی را برعهده دارد همچنان در تلاش برای نزدیک کردن دیدگاههای ایران و آمریکاست.
پیامدها چیست؟
اگر ترامپ در چنین شرایطی، تصمیم به افزایش تنش با ایران بگیرد، خطر درگیر شدن کشورهای منطقه در یک جنگ گستردهتر نیز افزایش خواهد یافت؛ جنگی که این بار ممکن است، ابعاد آن از رویارویی مستقیم تهران و واشنگتن فراتر رود. در چنین سناریویی، تنگه هرمز میتواند به مرکز اصلی بحران تبدیل شود و هرگونه اختلال در آن بحران جهانی انرژی را تشدید کند. بنابراین مسئله اصلی فقط این نیست که ایران یا آمریکا در نهایت کدامیک پیروز جنگ خواهند بود؛ پرسش بزرگتر این است که آیا دو طرف میتوانند پیش از آنکه چرخه تهدید، فشار و پاسخ متقابل به یک جنگ منطقهای فراگیر تبدیل شود، راهی برای بازگشت به دیپلماسی پیدا کنند یا نه.
چه خواهد شد؟
برخلاف ادعای ترامپ درباره بیتأثیر بودن انتخابات میاندورهای کنگره بر محاسبات او درباره ایران به نظر میرسد، انتخابات آمریکا همچنین انتخابات سراسری اسرائیل، میتوانند نقش مهمی در تحولات آینده داشته باشند. جیدی ونس، معاون ترامپ بهتازگی تصریح کرده که اولویت نخست آمریکا در جنگ با ایران، «کاهش قیمت نفت و بنزین» است؛ موضعی که اهمیت تعیینکننده انرژی در محاسبات واشنگتن را آشکار میکند. بهنظر میرسد همه چیز تا پاییز در حالت معلق قرار دارد. نتایج انتخابات میاندورهای کنگره و انتخابات سراسری در اسرائیل، دورنمای بهتری از وضعیت آینده نشان خواهد داد.
