گروه بینالملل: اظهارات اخیر حمد بن عیسی آلخلیفه، پادشاه بحرین، درباره ضرورت حفظ روابط برادرانه با ایران و درخواست از تهران برای خودداری از هرگونه اقدام نظامی علیه این کشور در شرایطی مطرح شده که منامه طی ماههای گذشته به یکی از مهمترین پایگاههای عملیاتی آمریکا در رویارویی با جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. همین موضوع باعث شده، سخنان اخیر وی با واکنش تند تهران همراه شود و بار دیگر نقش بحرین در تحولات امنیتی خلیجفارس به کانون توجه بازگردد. پادشاه بحرین در سخنانی با اشاره به روابط تاریخی ایران و جهان اسلام، ابراز امیدواری کرد مناسبات تهران و منامه بر پایه حسن همجواری، همزیستی و برادری اسلامی ادامه یابد. او همچنین از ایران خواست از هرگونه اقدام نظامی علیه بحرین خودداری کند؛ درخواستی که در فضای پرتنش کنونی منطقه از نگاه بسیاری از ناظران، بازتاب نگرانی منامه از پیامدهای حضور نظامی آمریکا در خاک این کشور ارزیابی میشود. حاکم بحرین خطاب به ایران گفت: «حضرت محمد(ص) پس از قرنها تاریکی در ایران به آن عمق روحی، انسانی و معرفتی بخشید؛ بهخاطر تشکر از این کار، حداقل دیگر به بحرین حمله نکنید. او گفت: آنچه ما را بیشتر متأسف میکند، نادیده گرفتن آن چیزی است که از ایران انتظار میرود که ما را با آن پیوند مذهبی جمع کند و آن فراموش کردن فضیلت محمدی بر امت فارس است که پس از قرنها تاریکی به تمدن آن عمق روحی، انسانی و معرفتی بخشید. ما امیدواریم که امور به مسیر درست خود بازگردد.
واکنش تند تهران
این سخنان با پاسخ صریح اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، روبهرو شد. بقایی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با تأکید بر پیشینه تمدنی ایران و نقش ایرانیان در شکوفایی تمدن اسلامی نوشت که اسلام معیار برتری را تقوا میداند، نه زبان عربی یا نزدیکی جغرافیایی به سرزمین وحی. وی همچنین تصریح کرد هیچ حاکمی نمیتواند صرفاً با تکیه بر عربزبان بودن، خود را نماینده «رسالت محمدی(ص)» معرفی کند، درحالی که رفتار سیاسی و امنیتی او با آموزههای اسلامی در تعارض باشد. سخنگوی وزارت خارجه در ادامه با اشاره به اصل حسن همجواری که بارها از سوی جمهوری اسلامی ایران مورد تأکید قرار گرفته است این پرسش را مطرح کرد که آیا میزبانی از نیروهایی که علیه یک کشور مسلمان دست به اقدام نظامی زدهاند، با آموزههای قرآن، سنت پیامبر(ص) و اصل اخوت اسلامی سازگار است یا خیر.
روابط پرتنش تهران-منامه
اظهارات اخیر حمد بن عیسی در شرایطی مطرح میشود که روابط تهران و منامه از زمان جنگ ۴۰ روزه اخیر، وارد یکی از پرتنشترین دورههای خود شده است. تشدید تقابل میان ایران، آمریکا و اسرائیل، ساختار امنیتی خلیجفارس را بهطور محسوسی تغییر داده و بحرین را به دلیل میزبانی از مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در مرکز این تحولات قرار داده است. بحرین علاوه بر میزبانی پایگاه پشتیبانی دریایی آمریکا (NSA Bahrain) یکی از کشورهای امضاکننده توافقنامههای ابراهیم نیز بهشمار میرود؛ موضوعی که از نگاه تهران، جایگاه این کشور را از یک بازیگر صرفاً سیاسی به بخشی از شبکه عملیاتی آمریکا و متحدانش در منطقه تبدیل کرده است.
تغییر معادلات بازدارندگی
پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی راهبردی مبتنی بر پاسخ نامتقارن را در پیش گرفت؛ راهبردی که بر افزایش هزینه برای کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی استوار بود. در این چارچوب، بحرین به یکی از اهداف اصلی حملات موشکی و پهپادی ایران تبدیل شد. براساس گزارشها، منطقه الجفیر در منامه، بندر مینا سلمان و برخی تأسیسات حیاتی از جمله پالایشگاه سیترا متعلق به شرکت نفت بحرین (BAPCO) در معرض حملات قرار گرفتند. نزدیکی مراکز نظامی به مناطق مسکونی نیز موجب شد، بخشی از خسارات ناشی از رهگیری موشکها به مناطق غیرنظامی سرایت کند؛ موضوعی که علاوه بر خسارات زیرساختی، اختلال در بخش انرژی و اعلام وضعیت فورسماژور در صنعت نفت بحرین را در پی داشت.
نگرانی از تکرار یک تجربه پرهزینه
در چنین شرایطی بسیاری از تحلیلگران معتقدند، درخواست اخیر پادشاه بحرین از ایران را نمیتوان جدا از تحولات میدانی ماههای گذشته ارزیابی کرد. تجربه جنگ اخیر نشان داد که حضور گسترده نیروها و پایگاههای آمریکایی در کشورهای حاشیه خلیجفارس این کشورها را نیز در معرض پیامدهای مستقیم هرگونه درگیری منطقهای قرار میدهد. از این منظر پیام اخیر منامه را میتوان، تلاشی برای کاهش تنش و جلوگیری از تبدیل دوباره بحرین به میدان تقابل ایران و آمریکا دانست؛ هرچند تهران همچنان تأکید دارد هر کشوری که در تجاوز نظامی علیه جمهوری اسلامی مشارکت یا از آن حمایت کند، نمیتواند انتظار مصون ماندن از تبعات امنیتی آن را داشته باشد.
