دکتر تیمور رحمانی، عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران
۱. حدود چهار سال است که بحث بنزین و اصلاحات مرتبط با آن به طور جدی در دستور کار دولت و مجلس و سایر نهادهای تصمیمگیری قرار دارد و طرحهای عجیبوغریب بسیاری مطرح شده است فقط به این دلیل که نظام سیاستگذاری ما واقعیتی به نام قیمت را به رسمیت نمیشناسد. اما دستآخر ناچار است تسلیم بدون قیدوشرط همان چیزی شود که به رسمیت نمیشناسد و هزینه سنگینی هم بابت آن متحمل شود.
در واقع، اصحاب سیاست زمانی فکر میکردهاند توزیع بنزین بدون تعدیل اجتنابناپذیر ناشی از تورم آسان است، اما اکنون تازه متوجه شدهاند چه مشکلها که ایجاد نکردهاند. فقط در نظر بگیرید که دستگاه عریض و طویل بوروکراسی ایران چه اندازه وقت و انرژی و حق جلسه و حق مشاوره و حقوق و مزایای مدیران و برنامهریزان و هزینه آب و برق و گاز و حملونقل همراه با راننده متحمل شده تا در مورد بنزین تصمیمگیری کند و در چنین زمانی طولانی همچنان سردرگم است. اصل موضوع فقط به این دلیل رخ داده است که اصحاب سیاست تصور کردهاند بهتر از سازوکارهای بازار تصمیمگیری میکنند و بهجای تلاش برای رفع کاستیهای بازار با کلیت بازار درافتادهاند و البته نظام انگیزشی ورای منافع هم قابل نادیده گرفتن نیست. درعینحال، این به آن معنی نیست که بازار بیعیبونقص است؛ چراکه چند تن از اقتصاددانان برنده نوبل علم اقتصاد به دلیل تحقیقات در مورد نقایص بازار و چگونگی رفع آن برنده نوبل شدهاند. اما تلاش برای رفع نقایص بازار امری جدا از نادیده گرفتن بازار است و ما گرفتار این دومی هستیم.
۲. درحالحاضر این نگرانی وجود دارد که هر گونه اصلاح قیمتی بنزین احتمالا به ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی منجر میشود. با وجود آنکه در مورد پدیدههای سیاسی و اجتماعی به دلیل پیچیدگی آن در مقایسه با علوم طبیعی، هیچچیز را نمیتوان با قاطعیت پیشبینی کرد، اما احتمال اینکه اصلاحات جدی قیمتی موثر در حوزه بنزین به ناآرامی اجتماعی منجر نشود، بسیار اندک است. لذا، حتی اگر انجام این کار را اجتنابناپذیر بدانیم، متاسفانه در اینکه اصلاحات قیمتی اسباب ناآرامی اجتماعی میشود، تردید اندکی داریم.
در حال حاضر نسبت به دوره سیاست هدفمندی یارانهها که افزایش قیمت بنزین بدون تنش انجام شد، سطح رفاه عمومی بسیار تنزل …
