به گزارش ایبنا به نقل از ایرنا، نظام چندنرخی ارز طی دهههای گذشته یکی از چالشهای ساختاری اقتصاد ایران بوده است. فاصله میان نرخهای رسمی و بازار آزاد، اگرچه با هدف حمایت از کالاهای اساسی و مدیریت منابع ارزی ایجاد شده بود، اما به مرور زمینه شکلگیری رانت، تقاضای مازاد و انحراف در تجارت خارجی را فراهم کرد.
نتایج پژوهشی که در پژوهشکده پولی و بانکی درباره آثار نظام چندنرخی ارز انجام شده نیز نشان میدهد افزایش شکاف میان نرخهای رسمی، نیمایی و بازار آزاد، اثر معناداری بر رفتار واردات و صادرات داشته است. بر اساس این بررسی، بهویژه از سال ۱۳۹۷ به بعد، افزایش نرخ غیررسمی و فاصله گرفتن نرخهای رسمی از واقعیت بازار، واردات را تحریک و انگیزههای صادراتی را تضعیف کرده است.
وقتی اختلاف نرخ، تقاضا میسازد
یکی از مهمترین آثار اصلاح سیاست ارزی را میتوان در رفتار تقاضا مشاهده کرد؛ پیشتر کیوان کاشفی، عضو هیات رئیسه اتاق بازرگانی ایران در گفت و گو با ایرنا با اشاره به اجرای سیاست تکنرخی شدن ارز از دیماه سال گذشته، کاهش قابل توجه تقاضا پس از اجرای این سیاست خبر داده بود به طوری که سطح تقاضای روزانه ارز از حدود ۶۰۰ میلیون دلار به حدود ۲۰۰ میلیون دلار کاهش یافته بود.
کاشفی علت اصلی این کاهش را در انگیزههای ناشی از اختلاف نرخها می دانست زیرا که به باور وی بخش قابل توجهی از تقاضای قبلی، نه برای نیاز واقعی اقتصادی، بلکه برای بهرهبرداری از فاصله میان نرخهای مختلف شکل میگرفت و با واقعی تر شدن نرخ ارز، بخشی از تقاضاهای سوداگرانه از بازار حذف شد.
اظهارات کاشفی به همراه آمار بانک مرکزی نشان میدهد بخشی از تقاضایی که در ظاهر به عنوان نیاز ارزی در بازار دیده میشود، اساساً از جنس تقاضای واقعی نیست زیرا با کاهش فاصله نرخ رسمی و بازار این تقاضا نیز از بین می رود؛ همچنان که وقتی امکان خرید ارز با نرخ پایینتر و فروش آن در بازار با نرخ بالاتر وجود داشته باشد، طبیعی است که انگیزه برای ایجاد تقاضای بیشتر افزایش یابد؛ اما با کاهش این شکاف، انگیزه کسب سود از اختلاف نرخ نیز کاهش پیدا میکند. …
