به گزارش سرمایه و بورس، تحلیل بلومبرگ نشان میدهد کره شمالی در فاصله سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ تا ۲۲ میلیارد دلار درآمد خارجی به دست آورده است. درآمدی که عمدتاً از همکاری نظامی با روسیه، حملات سایبری و تجارت با چین حاصل شده و به کیم جونگ اون امکان داده برنامه هستهای و نظامی کشورش را با سرعت بیشتری توسعه دهد.
بر اساس تحلیلی از سوی اقتصاد بلومبرگ که بر دادههای تجاری دولت، اطلاعات و ارزیابیهای اطلاعاتی، و همچنین پژوهشهای مستقل درباره منابع اصلی درآمد این کشور تکیه دارد، حکومت خانوادگی کیم بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ حدود ۲۲ میلیارد دلار درآمد خارجی به دست آورده است.
این درآمد تاریخی تقریباً چهار برابر مبلغی است که کره شمالی در چهار سال پیش از آن به دست آورده بود. دورهای که بلافاصله پس از آن آغاز شد که آمریکا چین و روسیه را متقاعد کرد از تحریمهای سازمان ملل متحد علیه پیونگیانگ حمایت کنند. تحریمهایی که هدفشان محروم کردن کیم از ارز خارجی برای پیشبرد برنامه هستهای این کشور بود. با وجود اعمال این محدودیتها، کیم نه تنها توانسته بازدارندگی هستهای خود را تقویت کند، بلکه روابطش با شرکای کلیدی دیپلماتیک را نیز گسترش داده و منابع درآمدی خود را افزایش داده است.
کیم همه این کارها را بدون تکیه بر میلیاردها دلار کمک خارجی انجام داده است.
کمکهایی که در دوران حکومت پدر و پدربزرگش، یعنی تنها دو حاکم دیگر کره شمالی، نقش مهمی در بقای حکومت داشتند. خط آسمان پیونگیانگ اکنون در حال تغییر بر اثر موجی از ساختوساز است، خیابانهای پایتخت که زمانی تقریباً خالی بودند، مملو از خودروهای چینیِ متعلق به بخش خصوصی شدهاند و کیم نیز از تسلیحات پیشرفتهتری، از جمله دو کشتی جنگی مدرن، رونمایی کرده است.
جک پات کیم جونگ اون!
آندری لانکوف، متخصص مطالعات کره و مدیر گروه مشاورهای کره ریسک گروپ، میگوید: کره شمالی اکنون در موقعیتی قدرتمندتر از هر زمان دیگری در ۳۵ سال گذشته قرار دارد. او درآمد حاصل از فروش تسلیحات به روسیه را به برنده شدن در لاتاری تشبیه میکند و حمایت دوباره شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، از پیونگیانگ را شبیه به داشتن یک مستمری قابل اتکا میداند.
کره شمالی اطلاعات اقتصادی خود را منتشر نمیکند. دولت کیم و شرکای آن برای پنهان کردن تجارت غیرقانونی اقداماتی انجام میدهند و به همین دلیل، ارقام مربوط به درآمدها برآوردی هستند و ممکن است میزان واقعی درآمدها را کمتر یا بیشتر از واقع نشان دهند. بخش قابل توجهی از این درآمدها نیز در خارج از مرزهای کره شمالی باقی میماند، زیرا کیم از دسترسی به نظام بانکی بینالمللی محروم است. گفته میشود بخشی دیگر از پرداختها نیز به شکل کالا و انتقال فناوری انجام میشود.
با این حال، این ارقام تصویری روشن از حکومتی ارائه میدهند که از دور زدنهای کوچکمقیاس تحریمها مانند جعل ارز و قاچاق تنباکو ـ عبور کرده و به فعالیتهایی بسیار سودآورتر روی آورده است. نتیجه، کره شمالی کشور ثروتمندتری شده که بالقوه میتواند تهدید بسیار بزرگتری برای جهان ایجاد کند.
رونق اقتصادی دوران کیم چرخشی چشمگیر در وضعیت این کشور محسوب میشود. تنها هفت سال پیش، رهبر کره شمالی پس از آنکه نتوانست در مذاکرات سطح بالای هانوی در ویتنام با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، توافقی برای کاهش محدودیتهای گسترده سازمان ملل به دست آورد، در شرایطی تحقیرآمیز این نشست را ترک کرد. هدف آن تحریمها، درهم شکستن برنامه هستهای کره شمالی بود.
سالهای پس از آن نیز با دشواریهای بیشتری همراه شد. یک برداشت فاجعهبار محصولات کشاورزی، بحران غذایی داخلی به وجود آورد و قرنطینه مرزی خودخواسته در دوران کووید-۱۹، تجارت با چین به عنوان مهمترین شریک کره شمالی ـ را قطع کرد و انزوای دیپلماتیک کیم را تشدید کرد.
رهبر کره شمالی در یک سخنرانی ملی در سال ۲۰۲۰، در حالی که اشک میریخت، بابت ناتوانی در مدیریت بهتر این مشکلات اقتصادی عذرخواهی کرد؛ اقدامی که در این کشور بسیار نادر بود.
نقطه عطف در سال ۲۰۲۲ فرا رسید. زمانی که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، با حمله به اوکراین جهان را غافلگیر کرد و به شکل غیرمنتظرهای یک راه نجات برای کیم فراهم شد.
در شرایطی که مسکو به سرعت ذخایر مهمات خود را مصرف میکرد، به پیونگیانگ روی آورد؛ کشوری که منبعی کمنظیر از گلولههای توپخانهای دوران شوروی در اختیار داشت. ذخایر داخلی کره شمالی ناگهان به منبعی ارزشمند تبدیل شد که کیم توانست آن را به پول نقد، کمک غذایی و فناوری پیشرفته نظامی تبدیل کند.
بر اساس برآوردهای اطلاعاتی اوکراین، تا پایان سال ۲۰۲۵، کره شمالی حداکثر نیمی از نیاز روسیه به مهمات پرمصرف ۱۲۲ و ۱۵۲ میلیمتری را تأمین کرده بود.
کیم همچنین عرضه گلولههای توپخانهای را با اعزام نیروهای نظامی تکمیل کرد و بر اساس برآوردهای کره جنوبی و مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، بین ۱۶ هزار تا ۲۲ هزار سرباز را در ازای دریافت حدود ۲ هزار دلار در ماه برای هر سرباز به روسیه اعزام کرد.
هزاران نفر از این سربازان در میدان نبرد کشته شدهاند. شماری از این افراد هم بجای اسیر شدن، خودکشی کردهاند. گفته میشود کره شمالی بابت مرگ هر یک از این نیروها نیز مبالغ اضافی دریافت میکند.
کانگ دائهسیک (Kang Daesik) نماینده مخالف دولت در پارلمان کره جنوبی که عضو کمیته دفاعی پارلمان است و درباره مشارکت پیونگیانگ در جنگ اوکراین از سازمان اطلاعاتی کشور گزارش دریافت میکند، میگوید:همکاری نظامی کره شمالی و روسیه دیگر صرفاً یک مسئله دیپلماتیک یا امنیتی نیست. این همکاری به یکی از منابع اصلی درآمد برای حمایت از اقتصاد کره شمالی تبدیل شده است.
بانک کره جنوبی برآورد کرده اقتصاد همسایه شمالی در سال ۲۰۲۵، ۳.۵ درصد رشد کرده است. این سومین سال متوالی رشد اقتصادی کره شمالی بود؛ هرچند سرعت رشد اندکی کمتر از سال ۲۰۲۴ بود، سالی که کره شمالی قویترین عملکرد اقتصادی خود از زمان تشدید تحریمها را ثبت کرد.
به نظر میرسد چین نیز متوجه این تغییر شده است؛ آن هم پس از سالها سرد شدن روابط پکن و پیونگیانگ به دلیل تعمیق روابط کره شمالی با مسکو. در ماه سپتامبر، کیم در یک رژه نظامی در پکن در کنار شی و پوتین ایستاد؛ نمایشی از دوستی میان سه قدرت هستهای. دختر نوجوان کیم، جو آئه، نیز در این مراسم باشکوه در کنار پدرش حضور داشت؛ حضوری که نشان میدهد احتمالاً جانشین او خواهد بود.
به نظر میرسد بهبود وضعیت کیم دستکم تا حدی به بخشهایی از جامعه کره شمالی نیز رسیده، آنهم کشوری که همچنان یکی از فقیرترین کشورهای جهان به شمار میرود.
رونق اقتصادی در جامعه کره شمالی
تجارت با چین در ماه ژوئن به بالاترین سطح خود از زمان اعمال تحریمها رسید. تنها در زمینه کالاهای ورزشی و تفریحی، کره شمالی ۱.۲ میلیون دلار کالا وارد کرد. توپهای پینگپنگ، تجهیزات ورزشهای آبی، بازیهای ویدئویی و وسایل ورزشی مانند تردمیل در میان کالاهای وارداتی بودند؛ کالاهای لوکسی که احتمالاً مشمول محدودیتهای تحریمهای سازمان ملل هستند. بر اساس گزارش رسانههای دولتی کره شمالی، خانههای جدید نیز هر ماه در نقاط مختلف کشور در حال ساخت هستند.
روآن بیرد (Rowan Beard) از شرکت یانگ پایونیر تورز (Young Pioneer Tours) که از سال ۲۰۱۲ چندین بار به پیونگیانگ سفر کرده است، میگوید ساکنان پایتخت اکنون میتوانند از اپلیکیشنهای دیجیتال در یک اینترانت داخلی و ایزوله برای خرید مواد غذایی یا سفارش تاکسی استفاده کنند.
او میگوید: افزایش استفاده از گوشیهای هوشمند چشمگیر بوده است.
جوانا هوسانیاک (Joanna Hosaniak)، معاون مدیرکل اتحاد شهروندان برای حقوق بشر کره شمالی در سئول، که دو دهه است درباره این کشور تحقیق میکند، میگوید: کره شمالی هیچگاه تا این اندازه قدرتمند به نظر نمیرسید.
او یکی از شاخصهای مهم این وضعیت را انبوه کشتیهایی میداند که در بندر نامپو، اصلیترین دروازه دریایی کره شمالی، مشاهده شدهاند.
او میگوید: حتی در سال ۲۰۱۶ که صادرات زغالسنگ کره شمالی رکورد ۲۲ میلیون تن را ثبت کرد، تعداد کشتیهایی که در آنجا حضور داشتند به اندازه امروز نبود.
کیم بخش عمده این جریان سرمایه را صرف توسعه سریع برنامه هستهای کرده است؛ برنامهای که بر اساس برآوردها، میتواند کره شمالی را در دهه آینده به سطح فرانسه از نظر تعداد کلاهکهای هستهای برساند. کره شمالی بارها اعلام کرده است که چنین تسلیحاتی از کشور در برابر هرگونه حمله آمریکا محافظت میکنند و برای توجیه این سیاست، به سرنوشت عراق، لیبی و دیگر کشورها اشاره کرده است.
افزایش هزینه نظامی کره شمالی
رهبران کره شمالی بهطور سنتی توسعه هستهای را در اولویت قرار دادهاند و در نتیجه، نیروهای متعارف این کشور از نظر فناوری عمدتاً در سطح دوران شوروی باقی ماندهاند. اما این وضعیت نیز ظاهراً در حال تغییر است.
این کشور طی دو سال گذشته از دو ناوشکن ۵ هزار تنی رونمایی کرده است؛ بزرگترین کشتیهای جنگی تاریخ کره شمالی. این تحول نشاندهنده جهشی قابل توجه است که تصور آن تنها چند سال پیش دشوار بود. دستکم یکی از این کشتیها به سامانه پدافند هوایی روسی پانتسیر-ام(Pantsir-M) مجهز است؛ سامانهای که حدود ۲۰ میلیون دلار ارزش دارد و از هر سامانه کوتاهبرد مشابهی که تاکنون بهطور شناختهشده در داخل کره شمالی تولید شده، پیشرفتهتر محسوب میشود.
یکی از مقامهای نیروهای آمریکایی مستقر در کره جنوبی، که مسئولیت نظارت بر نیروهای آمریکا در این کشور را بر عهده دارد، در پاسخ به پرسشهای کتبی گفت انتقال فناوری از سوی روسیه به کره شمالی این امکان را داده است که زمانبندی توسعه تسلیحات خود را فشردهتر کند.
روسیه و کره شمالی که ۱۱ مایل مرز زمینی مشترک دارند، همچنین در حال تولید پهپادهای تهاجمی هستند؛ موضوعی که به گفته ولادیسلاو ولاسیوک(Vladyslav Vlasiuk)، فرستاده ویژه رئیسجمهور اوکراین در امور تحریمها، میتواند خطرات بلندمدت بیشتری برای امنیت منطقه ایجاد کند.
ولاسیوک همچنین میگوید موشکهای بالستیک پیونگیانگ که در میدان نبرد استفاده شدهاند، صرفاً کپیهای سامانه روسی اسکندر نیستند. کره شمالی طراحی آنها را بهطور قابل توجهی ارتقا داده و نسخههای اصلاحشده خود را با ویژگیهای فنی مشخص تولید کرده است.
این وضعیت میتواند مسیر را برای ایجاد یک منبع درآمد جدید برای کیم باز کند: فروش تسلیحات به مشتریانی غیر از مسکو.
سرنوشت اقتصادی کره شمالی تا حد زیادی به نیاز روسیه به تسلیحات و مهمات و ادامه جنگ وابسته است، اما این تنها منبع درآمد رو به رشد این کشور نیست.
درآمد زایی با سرقت رمزارز
کیم طی یک دهه گذشته یکی از گستردهترین شبکههای سرقت رمزارز در جهان را ایجاد کرده و از این طریق منابع درآمدی خود را متنوع کرده است. بر اساس دادههای شرکت اطلاعات بلاکچین «TRM Labs»، گروههای هکری مرتبط با پیونگیانگ اکنون مسئول بیش از ۷۰ درصد سرقتهای رمزارزی در جهان هستند؛ رقمی که در سال ۲۰۱۷ حدود ۳۰ درصد بود.
نیک کارلسن، بازپرس ارشد TRM Labs، میگوید وجوه سرقتشده عمدتاً توسط گروههای جرایم سازمانیافته چینی پولشویی میشوند. این گروهها در ازای دریافت سهم خود، حسابهای بانکی برونمرزی به واحد پول چین یا دلار در اختیار میگذارند تا منشأ پول پنهان شود.
او میگوید: اینکه فکر کنیم کره شمالی اکنون به چنین حجم عظیمی از پول دسترسی دارد، واقعاً غیرقابل تصور است.
او پیشنهاد کرده است آمریکا برای کاهش سرقتهای رمزارزی، استفاده از سازوکارهای مدرن «شکار جایزهبگیران» را بررسی کند؛ یعنی پرداخت پاداش برای شناسایی و دستگیری هکرها.
به نظر میرسد کیم همچنین برای کاهش وابستگی دیپلماتیک خود به روسیه در حال گسترش شبکه ارتباطات خارجیاش است. طی سال گذشته، مقامهایی از سنگاپور، اندونزی، بلاروس و ویتنام به پیونگیانگ سفر کردهاند.
کیم که زمانی در نگاه غرب دیکتاتوری بیثبات از کشوری منزوی و گوشهگیر محسوب میشد، اکنون در حال تبدیل شدن به رهبری مقاوم و انعطافپذیرِ یک قدرت هستهای رو به رشد است.
جنی تاون(Jenny Town)، پژوهشگر ارشد «مرکز استیمسون» و یکی از کارشناسان برجسته مسائل کره شمالی، میگوید پیونگیانگ دیگر هیچ نیاز فوریای به مذاکره با آمریکا یا کره جنوبی ندارد؛ بهویژه درباره سلاحهای هستهای که برای حکومت کیم اهمیت حیاتی دارند.
او میگوید: پیونگیانگ توانایی خود برای سازگاری با تحریمهای مستمر را ثابت کرده است. و در شرایطی که قوانین و هنجارهای بینالمللی در حال فرسایش هستند، این کشور در مقاومت خود، دوستان و همراهانی پیدا کرده است.
