اقتصادایرانی:
انتشار تازهترین آمار مصرف بنزین بار دیگر بحث «مصرف بالای بنزین ایرانیان» را به صدر اخبار آورده است. بر اساس گزارش رسمی شانا، رسانه وزارت نفت، در فاصله ۱۲ تا ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ حدود ۶۶۸ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف شده است؛ یعنی بهطور متوسط روزانه حدود ۱۳۳٫۵ میلیون لیتر. خبرآنلاین نیز با انتشار این آمار، از «سرانه مصرف بنزین» چهار لیتر در روز در ایران در برابر میانگین جهانی سه لیتر سخن گفته است.
اصل بالا بودن مصرف بنزین ایران محل تردید نیست. کشور با ناترازی جدی بنزین روبهروست و رشد تقاضا هزینه اقتصادی و انرژی قابل توجهی ایجاد میکند. اما پرسش مهمتر این است که آیا از بالا بودن «مصرف کل» میتوان مستقیماً نتیجه گرفت که علت اصلی، «پرمصرف بودن مردم» است؟ از نظر آماری چنین نتیجهای بدون بررسی عوامل دیگر قابل دفاع نیست.
مصرف بنزین یک کشور فقط به رفتار رانندگان وابسته نیست. تعداد خودروها، میزان پیمایش، مقدار سوخت مصرفی خودرو برای طی هر کیلومتر، سن و فناوری ناوگان، ترافیک، کیفیت حملونقل عمومی، ساختار شهرها، سهم سوختهای جایگزین، قیمت بنزین و البته رفتار مصرفکننده همگی در مصرف نهایی نقش دارند. به همین دلیل، عدد کل مصرف بهتنهایی نمیتواند مشخص کند چه مقدار از مسئله ناشی از رفتار مردم و چه مقدار محصول ساختار حملونقل و کیفیت ناوگان است.
نخستین ابهام آماری نیز دقیقاً از همینجا آغاز میشود. در گزارش مورد بحث گفته شده است که «سرانه مصرف بنزین در ایران هماکنون چهار لیتر در روز است که بالاتر از میانگین جهانی سه لیتر در روز است». اما مشخص نشده که مخرج این «سرانه» چیست.
اگر منظور از سرانه همان معنای متعارف آماری، یعنی مصرف به ازای هر نفر جمعیت باشد، رقم چهار لیتر با سایر ارقام اعلامشده سازگار نیست. بر اساس دادههای بانک جهانی، جمعیت ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۲٫۴ میلیون نفر بوده است. تقسیم مصرف روزانه ۱۳۳٫۵ میلیون لیتر بر این جمعیت، رقمی در حدود ۱٫۴۴ لیتر بنزین به ازای هر نفر در روز به دست میدهد؛ نه چهار لیتر.
ممکن است عدد چهار لیتر بر اساس تعداد خودروها، خودروهای فعال یا تعریف دیگری محاسبه شده باشد، اما تا زمانی که مخرج و روش محاسبه این شاخص اعلام نشود، نمیتوان آن را بهعنوان «سرانه جمعیتی» تفسیر کرد یا بهطور معتبر با سایر …
