بررسی دادههای ۱۴۰۳ نیز نشان میدهد بخش بزرگی از اقلام مصرفی دهک اول با تورم بالای ۲۰ درصد روبهرو بوده و در تیرماه، فاصله تورم نقطهبهنقطه دهک اول و دهم به ۱۵.۲ واحد درصد رسیده است؛ شکافی که نشان میدهد تورم برای همه خانوارها یکسان نیست و فشار افزایش قیمتها بر سفره دهکهای پایین سنگینتر تمام میشود.
گزارشی از سوی بازوی پژوهشی بانک مرکزی به نام «تحولات تورم در ایران؛ نگاهی به تغییرات ماهانه و سالانه آن براساس دهکهای درآمدی»، نشان میدهد که دهکهای پایین درآمدی، تورم بیشتری را تجربه کردهاند و فشار تورمی بر خانوارهای فقیر بیشتر بوده است. در ۱۴۰۳ نسبت به ۱۴۰۰ نابرابری تورمی افزایش یافته است. همچنین دادههای تورم تیرماه از سوی مرکز آمار، حاکی از شکاف ۱۵.۲ واحد درصدی تورم نقطهبهنقطه بین دهک اول و دهم است.
دهکهای پایینتر بخش عمده درآمد محدود خود را صرف کالاها و خدمات اساسی مانند خوراک، پوشاک، مسکن و بهداشت میکنند؛ ازاینرو آسیبپذیری بیشتری در برابر تورم دارند. نبود ذخایر مالی، محدودیت پسانداز و ناتوانی در جایگزینی کالاهای گرانتر با انواع ارزانتر، افزایش قیمتها را به تاثیر مستقیم و آنی بر قدرت خرید و توان معیشتی دهکهای پایین درآمدی تبدیل میکند.
در مقابل، دهکهای بالاتر با درآمد بیشتر، سبد متنوعتر و انعطافپذیری بالاتر، کمتر آسیب میبینند و گاهی حتی از تغییرات قیمتی منتفع میشوند.
بررسیهای پژوهشکده پولی و بانکی نشان میدهد در سال ۱۴۰۱، همزمان با حذف ارز ترجیحی، میانگین تورم خانوارهای کمدرآمد بهطور معناداری بالاتر از خانوارهای پردرآمد بود و شکاف تورمی محسوس شد. در سالهای بعد، با پرداخت یارانههای جبرانی بیشتر به دهکهای پایین، این اختلاف تا حدی تعدیل شد.
در دورههای پیش از ۱۴۰۱ نیز روند تورم دو گروه تقریبا مشابه نرخ کل تورم حرکت میکرد، اما میانگین تورم سه دهک بالای درآمدی، بهویژه در کالاهای غیرخوراکی، اندکی بیشتر بود.
همچنین بررسی زیرگروهها نشان میدهد در دهکهای پایینتر، تورم در زیربخشهایی مانند قند و شکر، شیرینیها، حملونقل و اثاث و لوازم خانه بهطور چشمگیری بالاتر است. در مقابل برای دهک دهم، تورم بهداشت و درمان، تفریح و فرهنگ، گوشت، نمک و ادویه و روغن و چربیها در سطحی بالاتر مشاهده شده است.
در ۱۴۰۱ میانگین تورم اقشار کمدرآمد(حدود ۵۳ درصد) بهمراتب بیشتر از اقشار پردرآمد(حدود ۴۸ درصد) بود. این ارقام نسبت به ۱۴۰۰ برای دهکهای بالا و پایین بهترتیب ۳ و ۶.۷ درصد افزایش داشت.
در سالهای پیش از ۱۴۰۱ تورم بیشتر دهکهای درآمدی نزدیک به تورم کل حرکت میکرد، اما میانگین سه دهک بالا، بیشتر بود. این روند با خروج آمریکا از برجام و تشدید تحریمها در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ مقارن بود. همچنین در سال ۱۴۰۳ تورم حملونقل و اثاث، لوازم و خدمات خانگی برای دهک اول بهطور قابلتوجهی بالاتر رفت.
در مقابل برای دهک دهم، قیمت خدمات بهداشت و درمان و تفریح و فرهنگ رشد قابلتوجهی را تجربه کرد. سهم مخارج مرتبط با تفریح و فرهنگ و هزینههای بیمارستانی و خدمات پزشکی، دندانپزشکی و پیراپزشکی در دهک دهم بیشتر است و این زیربخشها افزایش قیمت بیشتری را تجربه کردهاند.
مقایسه تورم زیرگروههای غیرخوراکی در سالهای ۱۳۹۶ و ۱۴۰۳ نشان میدهد در هر دو سال تورم کل و خوراکی برای دهک اول بیشتر از دهک دهم بوده است. در ۱۴۰۳ تورم غیرخوراکی نیز برای دهک اول بالاتر از سایر دهکها بوده است. در هر دو سال تورم اثاث و لوازم خانه، حملونقل، چای و قهوه، سبزی و حبوبات و میوه و خشکبار برای دهک اول بالاتر بوده. همچنین تورم بهداشت و درمان، تفریح و فرهنگ، روغن و چربیها، هتل و رستوران و نان و غلات برای دهک دهم ارقام بالاتری را ثبت کرده است.
در سال ۱۳۹۶ حدود ۴۵ درصد اقلام دهک اول تورم زیر ۱۰ درصد، ۵۰ درصد بین ۱۰ تا ۲۰ درصد و ۵ درصد بالای ۲۰ درصد داشتند. در ۱۴۰۳ این ترکیب بهشدت تغییر کرده و حدود ۸۲ درصد اقلام دهک اول تورم بالای ۲۰ درصد تجربه کردهاند. الگوی مشابهی در دهکهای پنجم و دهم نیز دیده میشود و اکثر اقلام تورم بالای ۲۰ درصد داشتهاند.
