کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، امروزه بزرگترین گنجینه نسخ خطی ایران و سومین کتابخانه جهان اسلام است که مأمنی برای حفظ و صیانت از میراث مکتوب تمدن اسلامی محسوب میشود. به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیتالله العظمی سید شهابالدین مرعشی نجفی (۱۲۷۶–۱۳۶۹ش) شخصیتی است که با هزینههای شخصی و در سختترین شرایط مالی، دست به اقدامی تاریخساز زد. او با فداکاریهای فردی و تعهد ملی و دینی گنجینهای عظیم از نسخ خطی اسلامی را در قم گردآوری کرد؛ کتابخانهای که امروزه به لحاظ تعداد و کیفیت نسخههای خطی، در رتبه نخست ایران و سومین جایگاه در جهان اسلام قرار دارد.
بنابر روایت مهر، شکلگیری این گنجینه، ریشه در دورانی دارد که مرعشی نجفی در نجف اشرف مشغول به تحصیل بود. وی در آن ایام شاهد غارت و خروج سیستماتیک نسخ خطی ارزشمند اسلامی توسط دلالان و نمایندگان کتابخانههای خارجی، بهویژه انگلیسیها بود. همین مشاهده عینی، انگیزه اصلی او برای جمعآوری و حفظ این میراث مکتوب شد. او که نمیتوانست نسبت به تاراج منابع علمی و دینی شیعه و اسلام بیتفاوت باشد، تصمیم گرفت تا حد توان خود، نسخههای نایاب را خریداری کرده و مانع از خروج آنها از کشورهای اسلامی شود.
مرعشی نجفی برای تأمین هزینه سنگین خرید کتابها، مسیر مشقتباری را طی کرد. او با انجام نماز و روزه استیجاری و دریافت اجرت آنها، حذف یک وعده غذایی روزانه، کار شبانه در کارگاههای برنجکوبی نجف پس از اتمام دروس حوزوی، و حتی فروش لباسها و ساعت شخصی، نسخههای نایاب را نجات میداد. از او خاطراتی نقل شده که نشان میدهد گاه بر سر خرید یک نسخه با دلالان خارجی درگیر میشد و حتی به دلیل همین فعالیتها دستگیر و زندانی میشد؛ اما با تدابیری نظیر استنساخ فوری نسخه پیش از تحویل و حمایت سایر علما، هم کتاب را حفظ میکرد و هم از بند رهایی مییافت.
انتقال به قم و شکلگیری کتابخانه
پس از مهاجرت به قم، او تمامی نسخههای جمعآوری شده را همراه خود به ایران آورد و بهتدریج با خریدهای مستمر، این مجموعه را گسترش داد. ابتدا کتابها در منزل و سپس در کتابخانه مدرسه مرعشیه نگهداری میشدند، اما با افزایش حجم مجموعه و استقبال طلاب، نیاز به فضای بزرگتر احساس شد. نخستین فضای رسمی کتابخانه در طبقه سوم مدرسه مرعشیه در نیمه شعبان ۱۳۸۶ق (۱۳۴۵ش) …
