انهدام ۴۵ فروند پهپاد «ام. کیو ۹» آمریکا در جریان جنگ تحمیلی سوم تاکنون، تحلیلگران نظامی را به بازاندیشی درباره میزان کارآمدی این سلاح راهبردی وا داشته است. همشهری آنلاین – گروه سیاسی: نشریه آمریکایی «نیوزویک» روز شنبه در گزارشی با اشاره به جنگ چندماهه آمریکا با ایران، تاکید کرد که دراین نبرد، یکی از نمادهای برتری هوایی واشنگتن با آزمونی بیسابقه روبهرو شدهاست؛ «ام. کی.۹ ریپر»، که نزدیک به دو دهه ستون اصلی عملیات شناسایی، مراقبت و حملات دقیق ارتش آمریکا در آسمان کشورهای مختلف بود، اینبار در برابر شبکه دفاع هوایی ایران با خسارات سنگینی مواجه شدهاست. این موضوع به نمادی از چالش تازه آمریکا در حفظ برتری هوایی در میدان نبردهای پرشدت تبدیل شدهاست. اصلیترین محورهای این گزارش را در ادامه میخوانید:
افول نماد قدرت هوایی آمریکا «ام. کی.۹ ریپر» نزدیک به دو دهه، از مهمترین و ترسناکترین پهپادهای ارتش آمریکا بودهاست. این پرنده از سال ۲۰۰۷ ستون اصلی عملیات اطلاعات، شناسایی و مراقبت هوایی آمریکا محسوب میشود. «ام. کی.۹ ریپر» توانایی ماندگاری طولانیمدت در ارتفاع بالا، جمعآوری اطلاعات و اجرای حملات دقیق را در اختیار نیروهای آمریکایی قرار دادهاست. جنگ سال ۲۰۲۶ با ایران، تصویری متفاوت از «ریپر» ارائه کردهاست. از زمان آغاز جنگ در فوریه (اسفندماه ۱۴۰۴)، حدود ۴۵فروند پهپاد «ام. کی.۹» سرنگون شدهاند. این تعداد، معادل حدود یکچهارم ناوگان ریپر آمریکاست. این آمار نشان میدهد پهپادی که زمانی نماد برتری هوایی آمریکا بود، در مواجهه با یک شبکه دفاع هوایی پیشرفته با چالشی جدی روبهرو شدهاست.
نقطه قوتی که به نقطه ضعف تبدیل شد مهمترین مزیت «ریپر»، «ماندگاری فوقالعاده در آسمان» است. این پهپاد با طول بال حدود ۶۶فوت و موتور «توربوپراپ» میتواند در ارتفاع حداکثری حدود ۵۰هزار پا نزدیک به ۲۴ ساعت در منطقه عملیاتی باقی بماند. مدلهای دارای برد توسعهیافته نیز قادرند حدود ۳۴ ساعت پرواز کنند. «ریپر» علاوهبر ماندگاری طولانی، به دوربینهای الکترواپتیکی، حسگرهای فروسرخ و رادار دهانه مصنوعی مجهز است. این پهپاد میتواند بدون بازگشت فوری به پایگاه، میدان نبرد را زیرنظر گرفته، اهداف را شناسایی و درصورت نیاز با موشکهای «هلفایر» و بمبهای هدایت لیزری حمله کند. با این حال، همین طراحی در محیطی با دفاع هوایی پیشرفته، به یک ضعف تبدیل میشود. «ریپر» بزرگ، نسبتاً کند و فاقد پنهانکاری مؤثر است و اساساً در دورهای طراحی شد که آمریکا معمولاً میتوانست برتری هوایی خود را تضمین کند. از دید «آرون داوسون»، پژوهشگر قدرت هوایی در کالج «کینگز» لندن، چنین ویژگیهایی، «ریپر» را در برابر شبکههای مدرن دفاع هوایی آسیبپذیر میکند.
پایان عصر «آسمان امن» فرا رسید ریپر در جنگهای عراق و افغانستان، عمدتاً با دشمنانی مواجه بود که فاقد شبکه یکپارچه و گسترده دفاع هوایی بودند. در چنین محیطی، پهپاد میتوانست ساعتها در آسمان باقی بماند و بدون تهدید جدی، اطلاعات جمعآوری یا حمله انجام دهد. در برابر یک دولت دارای شبکه دفاع هوایی توزیعشده، شرایط کاملا متفاوت است. جنگ با ایران نشان داد تغییر سطح تهدید، میتواند در مدت کوتاهی مزیت چند ساله یک سامانه را کاهش دهد. مسئله، صرفاً تعداد ریپرهای از دسترفته نیست؛ بلکه پرسش بزرگتر درباره تناسب فناوریهای گرانقیمت آمریکا با جنگهای «پرشدت» و «طولانیمدت» است.
مشکل بزرگتر چیست؟ هر فروند «ریپر» مدرن، حدود ۳۰ تا ۵۰ میلیون دلار هزینه تولید دارد؛ آن هم بدون احتساب هزینههای عملیاتی. در مقابل، جنگهای امروزی به سمت استفاده گسترده از پهپادهای ارزان، قابلمصرف و پرتعداد حرکت کردهاست. «داوسون» معتقد است مشکل «ریپر» بخشی از یک چالش بزرگتر در ساختار نظامی غرب است: سامانههایی مانند ریپر، موشکهای پاتریوت و رهگیرهای تاد بسیار پیشرفته و گران هستند، اما ظرفیت تولید و جایگزینی آنها با سرعت مصرفشان در یک جنگ پرشدت همخوانی ندارد. جنگ با ایران یک مساله اساسی را آشکار کردهاست: برتری فناوری لزوماً به معنای پایداری در جنگ فرسایشی نیست.
حرکت به سوی پهپادهای ارزانتر واشنگتن در مواجهه با این چالش، در حال «تغییر رویکرد» است. فرمان اجرایی ترامپ در سال گذشته، وزارت جنگ آمریکا را به سمت خرید، ادغام و آموزش با پهپادهای ارزانتر و کارآمد آمریکایی سوق داد. طراحی پهپاد «لوکاس» نیز از تجربه ایران الهام گرفتهاست. این پهپاد انتحاری، که براساس ایدهای مشابه پهپاد «شاهد۱۳۶» طراحی شده، کمتر از ۵۰هزاردلار هزینه دارد و میتواند اهدافی را در فاصله حدود ۵۰۰مایلی مورد حمله قرار دهد.
ریپر همچنان حذفشدنی نیست با وجود خسارتهای سنگین، «ام. کی.۹» همچنان از توانمندترین پهپادهای آمریکا محسوب میشود. رئیس ستاد نیروی هوایی آمریکا در ماه مه، «ریپر» را تا آن مقطع «ارزشمندترین بازیگر» جنگ ایران توصیف کرد. مشکل زمانی آغاز میشود که «ریپر» وارد فضای هوایی با تهدید بالا شود.
بازنشستگی یا تغییر مأموریت؟ رقابت جهانی نیز در حال افزایش است. کشورهایی مانند چین، ایران، ترکیه و اوکراین در حوزه پهپادها پیشرفت چشمگیری داشتهاند. با این حال، آمریکا فعلاً قصد کنار گذاشتن کامل «ریپر» را ندارد. نسخه پیشرفتهتر این پهپاد، ( MQ-۹B ) درحال توسعه است؛ پهپادی بزرگتر و پیشرفتهتر، که میتواند بیش از ۴۰ساعت در آسمان باقی بماند و برای عملیات در شرایط سرد نیز تقویت شدهاست. آینده «ریپر» احتمالاً نه در حذف کامل، بلکه در تغییر نقش آن خواهد بود. این پهپاد میتواند برای مأموریتهایی استفاده شود که ماندگاری طولانی و جمعآوری مستمر اطلاعات اهمیت دارد، اما از ورود آن به خطرناکترین مناطق دفاعشده جلوگیری شود. پیوند کوتاه کپی شد!
