در نگاه غایتگرایانه به اخلاق پژوهش، ارزش یا بیاعتباری یک تحقیق را میتوان بر پایهٔ غایتها و پیامدهای آن سنجید؛ جایی که سود عمومی، نجات جان و خیر جامعه در برابر فریب، تحریف و آسیب به اعتماد علمی قرار میگیرد. به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پژوهش در دنیای امروز، کنشی مسئولانه است که پیوندی مستقیم با سلامت و سعادت جامعه دارد. غفلت از «غایت» و پیامدهای اخلاقیِ یک تحقیق، میتواند دانش را از مسیرِ خدمت به خیرِ عمومی منحرف کند. بر همین اساس، در سلسلهجلساتِ «اخلاق علمی»، با حضور جناب آقای محمدجواد فلاح به تبیینِ موضوعِ «مخاطبشناسیِ جوان و نوجوان در پژوهش» از منظرِ «غایتگراییِ اخلاقی» خواهیم پرداخت تا ابعادِ این مسئولیتِ خطیر در مواجهه با نسلِ نو واکاوی شود.
بنابر روایت حوزه، در بحث غایتگرایی اخلاقی نیز میتوان در باب پژوهش سخن گفت؛ به این معنا که در فضای اخلاقِ پژوهش، پرسشِ بنیادین این است که کدام غایات و نتایج میتوانند پژوهشی را غیراخلاقی سازند و کدامها میتوانند آن را اخلاقی جلوه دهند. به بیان دیگر، اخلاقی یا غیراخلاقیبودن پژوهش، به نتایجی وابسته است که به اصلِ آن پژوهش گره خورده است.
از همین رو، برخی از تحقیقات ممکن است نتایجِ اخلاقیِ مثبتی به بار آورند؛ همچون نجات جانِ بیماران، یا یافتن راهحلهایی برای چالشهای دشوارِ یک رشتهٔ تخصصی. در چنین مواردی، غایتِ نیک بر ارزشِ اخلاقیِ پژوهش میافزاید. اما اگر همین پژوهش، بهجای نیل به چنین نتیجهای، به سمت فریبکاری، جانبداری از دادهها یا سرقت علمی سوق یابد، نتیجهٔ مطلوب هرگز به دست نخواهد آمد و ارزش و اعتبارِ اخلاقیِ پژوهش فرو میریزد.
بنابراین، غایت و نتیجهاند که مرزِ اخلاقیِ یک پژوهش را روشن میکنند؛ چه نتیجهای که مصلحت و سعادت را به ارمغان میآورد و چه نتیجهای که به بیاعتباریِ علمی و سلبِ اعتماد عمومی میانجامد.
بنابراین، یک پژوهش ممکن است چالشها و مشکلاتی نیز ایجاد کند؛ و همین واقعیت، بستری فراهم میآورد تا با قضاوت در باب نتایج آن، دربارهٔ اخلاقی یا غیراخلاقیبودنش …
