ایران در ماههای اخیر طولانیترین دوره قطعی اینترنت بینالملل در تاریخ خود را تجربه کرد؛ خاموشی دیجیتالی که بهگفته وزیر ارتباطات، «تهدیدی مستقیم برای اشتغال و معیشت دستکم ۱۰ میلیون نفر» بوده است. بر اساس برآوردهای رسمی و گزارشهای نهادهای بینالمللی مانند نتبلاکس، خسارتهای ناشی از این قطعیها به بیش از ۹ میلیارد دلار رسیده است. در این گزارش جامع، به بررسی ابعاد مختلف تأثیر قطعی اینترنت بر کسبوکارهای آنلاین، از فروشگاههای اینستاگرامی گرفته تا شرکتهای بزرگ فناوری، میپردازیم و جدول کامل خسارتهای واردشده به اقتصاد دیجیتال ایران را ارائه میدهیم. اعلام فوری؛ ۸۸ روز قطعی اینترنت؛ رکوردی بیسابقه در جهان
۸۸ روز قطعی تقریباً سراسری اینترنت بینالملل در ایران، رکورد طولانیترین قطعی سراسری اینترنت در جهان را به نام ایران ثبت کرد. بر اساس دادههای رصدخانه اینترنت نتبلاکس، این خاموشی دیجیتال به بیش از ۲۰۸۸ ساعت رسید و سطح اتصال به شبکه جهانی در برخی مقاطع به کمتر از ۲ درصد کاهش یافت. این قطعی که از دیماه ۱۴۰۴ آغاز شد و تا خرداد ۱۴۰۵ ادامه یافت، در تاریخ ۶ خرداد ۱۴۰۵ با بازگشت نسبی اتصال اینترنت بینالملل پایان یافت. اما آثار مخرب این خاموشی طولانی، همچنان بر پیکر اقتصاد دیجیتال ایران باقی مانده است. زنگ خطر؛ هشدار وزیر ارتباطات درباره معیشت ۱۰ میلیون نفر
سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در روز دوم اردیبهشتماه هشدار داد که «حدود ۱۰ میلیون نفر، عمدتاً از طبقات متوسط و پایین جامعه، بهطور مستقیم درگیر فعالیتهایی هستند که نیازمند ارتباطات پایدار دیجیتال است». او تأکید کرد که ادامه قطع اینترنت «بهمعنای تهدید مستقیم اشتغال این جمعیت گسترده است» و این وضعیت میتواند «پیامدهای اجتماعی و اقتصادی عمیقی» در پی داشته باشد. این هشدار در حالی مطرح شد که بر اساس گزارشهای سازمان نظام صنفی رایانهای، تداوم فیلترینگ و قطعی اینترنت باعث بیکاری مستقیم یک میلیون نفر و بیکاری غیرمستقیم دو میلیون نفر دیگر شده است. شوک بزرگ؛ خسارت ۹ میلیارد دلاری به اقتصاد ایران
بر اساس گزارشهای منتشرشده، خسارتهای ناشی از قطعی اینترنت در ایران به بیش از ۹ میلیارد دلار رسیده است. این رقم شامل خسارتهای مستقیم و غیرمستقیم به بخشهای مختلف اقتصاد دیجیتال میشود. بر اساس برآوردهای کارشناسی، خسارت غیرمستقیم قطعی اینترنت معادل ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار در روز بوده است. با محاسبه دورههای پیشین محدودیتها، مجموع خسارت از مرز ۴۰۰ هزار میلیارد تومان عبور کرده است. معاون وزیر ارتباطات نیز اعلام کرده است که خسارت اختلال اینترنت به کسبوکارها، بسته به شدت و نوع اختلال، بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان در روز تخمین زده میشود. وضعیت بحرانی؛ کاهش ۴۰ تا ۷۰ درصدی فروش کسبوکارهای آنلاین
یکی از آشکارترین پیامدهای قطعی اینترنت، کاهش چشمگیر فروش در کسبوکارهای آنلاین بوده است. رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی با اشاره به تداوم قطعیهای اینترنت در ماههای اخیر، اعلام کرد که افت فروش در برخی کسبوکارها تا ۷۰ درصد نیز رسیده است. در برخی کسبوکارهای بزرگ، افت فروش بین ۴۰ تا ۵۰ درصد گزارش شده است. همچنین، عضو کمیسیون کسبوکارهای دانشبنیان اتاق ایران پیشبینی کرده بود که قطعی اینترنت ۳۰ تا ۴۰ درصد بر روند فعالیت بنگاههای اقتصادی تأثیر بگذارد و باعث افت فعالیت اقتصادی آنها شود. خطر در کمین؛ ۲۰۰۰ شرکت در آستانه ورشکستگی
رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی با هشدار نسبت به تبعات ادامه قطعی اینترنت، گفت اقتصاد دیجیتال در یک سال اخیر وارد دورهای از بیثباتی ساختاری شده است. به گفته او، حدود ۲۰۰۰ شرکت در کشور تنها بین یک تا دو ماه تابآوری دارند؛ در حالیکه کسبوکارهای خرد حتی کمتر از این میزان توان بقا دارند. این هشدار نشان میدهد که بسیاری از کسبوکارهای آنلاین در آستانه ورشکستگی قرار دارند و در صورت تکرار قطعیها، ممکن است شاهد موج گستردهتری از تعطیلیها باشیم. شرایط سخت؛ ۷۰۰ هزار فروشگاه اینستاگرامی در معرض تعطیلی
اولین و بزرگترین قربانیان قطعی اینترنت، فروشگاههای اینستاگرامی بودند. تعداد این فروشگاهها حدود ۷۰۰ هزار برآورد میشود. با قطع شدن دسترسی به این پلتفرم، این فروشگاهها عملاً از مشتریان خود قطع شدند و بسیاری از آنها ناچار به توقف فعالیت شدند. این در حالی است که بر اساس تحلیلهای دیتاک، حدود ۹۰ درصد از خردهفروشی آنلاین در کشور از طریق اینستاگرام انجام میشد. این وابستگی شدید، ضربهپذیری کسبوکارهای آنلاین را بهوضوح نشان میدهد. موج اخراج؛ از دیجیکالا تا استارتآپهای کوچک
دامنه اخراجها در چند هفته اخیر به شرکتهای بزرگ و پلتفرمهای فعال در ایران نیز رسیده است. خبرگزاری ایلنا گزارش داد که از ۳۱ فروردین، روند خروج تعداد قابلملاحظهای از کارکنان مجموعه دیجیکالا آغاز شده است. مدیرعامل این شرکت شمار نیروهای اخراجشده را ۲۰۰ نفر اعلام کرد، اما این موضوع میتوانست کسبوکار ۴۶۶ هزار فروشنده این مجموعه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. هزاران شرکت و کسبوکار آنلاین ریز و درشت در ایران اکنون وضعیت مشابهی دارند. نشانه نگرانکننده؛ افزایش تقاضا برای بیمه بیکاری
آمارهای ارائهشده از سوی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان میدهد که تقاضا برای دریافت بیمه بیکاری افزایش چشمگیری یافته است. این افزایش تقاضا، نشاندهنده عمق فاجعه اشتغال در پی قطعی اینترنت است. بسیاری از کارشناسان معتقدند ابعاد واقعی این فاجعه فراتر از آمارهای رسمی است و بیکاری پنهان و کاهش اعتماد سرمایهگذاران به پلتفرمهای داخلی از جمله پیامدهای بلندمدتی است که بهسادگی قابل جبران نخواهد بود. جدول کامل خسارتهای قطعی اینترنت به اقتصاد دیجیتال ایران نوع خسارت میزان خسارت (تومان) میزان خسارت (دلار) مبنای برآورد خسارت روزانه اختلال اینترنت به کسبوکارها ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان — معاون وزیر ارتباطات خسارت روزانه به اقتصاد کلان کشور ۵ هزار میلیارد تومان — وزیر ارتباطات خسارت هر دقیقه قطعی اینترنت — ۵۰ تا ۳۰۰ هزار دلار گزارشهای کارشناسی خسارت غیرمستقیم روزانه قطعی اینترنت — ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار برآورد کارشناسان مجموع خسارت قطعی اینترنت (بازه اخیر) ۴۰۰ هزار میلیارد تومان ۱.۸ تا ۳ میلیارد دلار گزارشهای نتبلاکس و اتاق بازرگانی مجموع خسارت قطعی ۸۸ روزه اینترنت — بیش از ۹ میلیارد دلار گزارشهای منتشرشده کاهش درآمد ایرانسل (یک دوره) ۲۰۰۰ میلیارد تومان — آمار رسمی کاهش درآمد همراه اول (یک دوره) ۱۰۰۰ میلیارد تومان — آمار رسمی بیکاری مستقیم ناشی از قطع اینترنت — — ۱ میلیون نفر بیکاری غیرمستقیم ناشی از قطع اینترنت — — ۲ میلیون نفر تعداد فروشگاههای اینستاگرامی در معرض تعطیلی — — ۷۰۰ هزار فروشگاه تعداد شرکتهای در آستانه ورشکستگی — — ۲۰۰۰ شرکت تعداد جمعیت درگیر با اقتصاد دیجیتال — — ۱۰ میلیون نفر افت فروش در کسبوکارهای بزرگ ۴۰ تا ۵۰ درصد — گزارشهای صنفی افت فروش در برخی کسبوکارها تا ۷۰ درصد — رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی کاهش فعالیت بنگاههای اقتصادی ۳۰ تا ۴۰ درصد — عضو کمیسیون دانشبنیان اتاق ایران پیام مهم؛ تبلیغات دیجیتال؛ اولین قربانی اختلال اینترنت
معاون وزیر ارتباطات تأکید کرده است که خسارتهای ناشی از اختلال و قطعی اینترنت در ایران، بیش از همه در دو حوزه کلیدی خود را نشان دادهاند: تبلیغات دیجیتال و گردشگری آنلاین. او توضیح داد که در اقتصاد دیجیتال امروز، بسیاری از کسبوکارها برای معرفی محصول، جذب مشتری و رشد برند، بهشدت به تبلیغات آنلاین وابستهاند. چیتساز گفت: «فراتر از اثرات فنی، باید به یک حقیقت بنیادین اشاره کرد؛ در فضای پرتنش و نااطمینانی، کسی سفارش تبلیغ نمیدهد. کسبوکارها زمانی بودجه تبلیغاتی اختصاص میدهند که به آینده بازار امیدوار باشند». تذکر مهم؛ ضربه به گردشگری، صادرات دیجیتال و آموزش مجازی
به گفته معاون وزیر ارتباطات، در حوزه گردشگری نیز شرکتهای خدمات رزرو آنلاین که به زیرساختهای ارتباطی سریع و بدون مانع نیاز دارند، از این وضعیت بهشدت آسیب دیدهاند. او اضافه کرد: «کاهش اعتماد کاربران، اختلال در خدمات پرداخت و موقعیتیابی و بیثباتی در تعامل با مشتریان داخلی و خارجی، باعث شده تا بسیاری از آژانسهای خدمات مسافرتی و فعالان صنعت گردشگری ناچار شوند دامنه فعالیت خود را محدود یا حتی متوقف کنند». همچنین، دانشگاهها و مراکز آموزش عالی نیز به دلیل وابستگی به اینترنت برای آموزش مجازی، با مشکلات جدی مواجه شدند. چالش بزرگ؛ اختلال در سامانههای دولتی و خدمات الکترونیک
با وجود زیان چند صد هزار میلیارد تومانی به اقتصاد دیجیتال، پیامدهای قطع اینترنت گریبانگیر سامانههای حکومتی نیز شده است. تعدادی از سامانههای رسمی و مهم در ایران در پنجاه و چهارمین روز قطع اینترنت دچار اختلال شده و به خاطر مشکلات فنی از جمله «منقضی شدن گواهی امنیت» از دسترس خارج شدند. وزیر ارتباطات با اشاره به برآوردهای اولیه درباره تعداد سامانههای فعال در دستگاههای اجرایی تصریح کرد که بهطور متوسط در هر وزارتخانه یا دستگاه دولتی بیش از ۵۰ سامانه فعال وجود دارد. آنچه نمیدانید؛ چرا قطعی اینترنت به کسبوکارهای خصوصی ضربه زد؟
وزیر ارتباطات با طرح این پرسش که چرا سکوهای دیجیتال خصوصی دچار قطعی محسوس نمیشوند و اگر هم اختلالی رخ دهد، کاربر آن را بهعنوان مشکل جدی تجربه نمیکند، توضیح داد که سکوهای فعال در بخش خصوصی از همان شبکه ارتباطی کشور استفاده میکنند اما تفاوت اصلی در مدیریت، پشتیبانی فعال بخش خصوصی است که در بسیاری از موارد توانسته خدمات پایدار ارائه دهد. این موضوع نشان میدهد که قطعی اینترنت، بیش از آنکه یک مشکل زیرساختی باشد، یک چالش مدیریتی و ساختاری است که بخش خصوصی را بیش از بخش دولتی تحت تأثیر قرار داده است. راز پنهان؛ اقتصاد دیجیتال در ایران چقدر بزرگ است؟
بر اساس آمارهای موجود، سهم تجارت آنلاین از کل تجارت کشور از ۱.۳ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۵ درصد در سال ۱۴۰۰ رسیده بود. هرچند این میزان هنوز فاصله قابلتوجهی با متوسط جهان (۲۱ درصد) و کشوری چون چین (۵۰.۳ درصد) دارد، اما رشد آن نشاندهنده سرعت گرفتن این مدل تبادل کالا و خدمات در ایران است. به رغم این فاصله جهانی، تحول ایجادشده در بخش نوآوری حتی در شرایط تحریم و تورم غیرقابلانکار است. قطعی اینترنت، این رشد را متوقف و در بسیاری از موارد معکوس کرده است. وضعیت ویژه؛ اینترنت دیگر فقط یک ابزار ارتباطی نیست
امروزه اینترنت دیگر ابزاری برای تبادل اطلاعات نیست و به وسیلهای تبدیل شده که به افراد امکان تولید محتوا، کسب درآمد، برقراری ارتباط با یکدیگر، دانشآموختن و انجام بسیاری از کارهای دیگر را میدهد. قطعی اینترنت نه تنها منجر به بروز اختلال در شرکتهای اینترنتی میشود، بلکه تمامی افرادی که از طریق پیامرسانهای مختلف، سرویسهای ایمیل و دیگر خدمات با هم در ارتباط هستند، هم به نوعی فلج شده و از کار میافتند. نقطه عطف؛ بازگشت نسبی اینترنت در ۶ خرداد ۱۴۰۵
پس از ۸۸ روز قطعی اینترنت در ایران، در ششم خرداد ۱۴۰۵، نتبلاکس اعلام کرد که نمودار زنده نشاندهنده بازگشت نسبی اتصال اینترنت بینالملل در ایران است. بازگشت اینترنت با ۹ رای موافق و سه رای مخالف در «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» به وضعیت قبل از دیماه ۱۴۰۴ تصویب شده بود. وزیر ارتباطات نیز فرآیند بازگرداندن شبکه به وضعیت پیش از قطعی را اعلام کرد. با این حال، آثار مخرب این خاموشی طولانی بر اقتصاد دیجیتال، همچنان پابرجاست و بسیاری از کسبوکارها هنوز نتوانستهاند خود را به شرایط قبل بازگردانند. تحلیل نهایی؛ سه پیامد بلندمدت قطعی اینترنت برای کسبوکارهای آنلاین
با توجه به تجربه تلخ ۸۸ روز قطعی اینترنت، میتوان سه پیامد بلندمدت را برای کسبوکارهای آنلاین ایران ترسیم کرد:
پیامد اول – کاهش اعتماد سرمایهگذاران: بیثباتیهای مکرر در زیرساخت اینترنت، اعتماد سرمایهگذاران داخلی و خارجی را به پلتفرمهای دیجیتال ایران کاهش داده است. بسیاری از سرمایهگذاران ترجیح میدهند به جای سرمایهگذاری در کسبوکارهای آنلاین ایران، به بازارهای پایدارتر روی آورند.
پیامد دوم – مهاجرت استارتآپها: بسیاری از استارتآپهای موفق ایران، به دلیل نااطمینانی از آینده اینترنت، به فکر مهاجرت به کشورهای همسایه یا دورافتادهتر هستند. این مهاجرت، علاوه بر خروج سرمایه، به معنای از دست دادن نیروهای متخصص و خلاق نیز خواهد بود.
پیامد سوم – تغییر الگوی مصرف: قطعیهای مکرر اینترنت، الگوی مصرف دیجیتال ایرانیان را تغییر داده است. بسیاری از کاربران که عادت به خرید آنلاین داشتند، به بازارهای فیزیکی بازگشتهاند و ممکن است این عادت را برای همیشه حفظ کنند. این تغییر الگو، میتواند به معنای کاهش دائمی سهم تجارت آنلاین از کل تجارت کشور باشد. کلام پایانی؛ لزوم ایجاد زیرساخت پایدار برای اقتصاد دیجیتال
تجربه تلخ ۸۸ روز قطعی اینترنت در ایران، نشان داد که اقتصاد دیجیتال کشور چقدر شکننده و آسیبپذیر است. خسارت ۹ میلیارد دلاری، بیکاری ۲ میلیون نفر، تعطیلی ۷۰۰ هزار فروشگاه اینستاگرامی و تهدید معیشت ۱۰ میلیون نفر، همگی زنگهای خطری هستند که نباید نادیده گرفته شوند. اگرچه اینترنت پس از ۸۸ روز به حالت عادی بازگشت، اما آثار مخرب آن همچنان بر پیکر اقتصاد دیجیتال باقی مانده است. حال پرسش این است: آیا مسئولان از این تجربه درس گرفتهاند؟ آیا زیرساختهای اینترنت کشور به گونهای تقویت خواهد شد که دیگر شاهد تکرار چنین فاجعهای نباشیم؟ پاسخ به این پرسشها، سرنوشت اقتصاد دیجیتال ایران را در سالهای آینده تعیین خواهد کرد.
بیشتر بخوانید هشدار فوری؛ اختلال اینترنت ایران امروز شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵ و خسارت ۵۰۰۰ میلیارد تومانی در روز؛ استارتاپها در آستانه سقوط؟ | اینترنت در برخی نقاط قطع شد؛ آیا فردا هم ادامه دارد؟ + جزئیات عجیب از پشتپرده قطعی | اینترنت کی وصل میشود؟ (تاریخ:شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵) ریسک جدید در کمین اینترنت ایران؛ شبکه داخلی پایدار اما اینترنت بینالملل در آستانه یک شوک بزرگ / جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵ زنگ خطر در کمین اپراتورهای اینترنت عراق؛ استارلینک با قیمتهای نجومی وارد شد اما یک غافلگیری بزرگ در انتظار کاربران است (تاریخ:پنجشنبه ۸ مرداد ۱۴۰۵) قیمت دوج کوین امروز با ریزش ۰.۳۴ درصدی و همراهی با روند نزولی بازار، هواداران را محتاط کرد؛ آیا میمکوین محبوب جایگاه خود را در بازار طوفانی ارزهای دیجیتال حفظ خواهد کرد؟ (تاریخ: امروز جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵) اعلام فوری: زمان قطعی برق شنبه ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ در استانها اعلام شد | پیام مهم؛ گروهبندی ۸گانه مناطق از شمال تا جنوب پایتخت + هشدار وضعیت قرمز برای ساعات اوج مصرف (تاریخ:جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵)
