هر روز ناسا با انتخاب یک تصویر یا عکس از شگفتیهای جهان پهناور، دریچهای تازه به سوی کیهان میگشاید. امروز چهارشنبه ۴ شهریور ۱۴۰۵، «عکس روز ناسا» (APOD) به یکی از چشمگیرترین و در عین حال تأملبرانگیزترین اجرام آسمانی اختصاص دارد: «سحابی سر شیر» (Lion’s Head Nebula). این تصویر خیرهکننده که توسط «تلسکوپ فضایی جیمز وب» (James Webb Space Telescope) و با استفاده از دو دوربین قدرتمند فروسرخ NIRCam و MIRI ثبت شده است，ما را به تماشای بقایای یک ستاره میبرد که روزگاری مانند خورشید خودمان میدرخشیده و اکنون در حال تبدیل شدن به یک سحابی سیارهنماست.
اما این تصویر فراتر از یک عکس زیبا از اعماق فضا، پیامی هشداردهنده و در عین حال علمی برای ما زمینیان دارد: این همان سرنوشتی است که میلیاردها سال دیگر برای خورشید خودمان رقم خواهد خورد. در ادامه، به بررسی تمام ابعاد این تصویر شگفتانگیز، علمی پشت آن و داستان مرگ ستارهای که شبیه به خورشید ماست، میپردازیم. سحابی سر شیر دقیقاً چیست و کجا قرار دارد؟
سحابی سر شیر که با نام رسمی NGC ۲۳۹۲ نیز شناخته میشود، یک سحابی سیارهنما (Planetary Nebula) در فاصله تقریبی ۱۰ هزار سال نوری از زمین قرار دارد. این جرم آسمانی در صورت فلکی دوپیکر (Gemini) جای گرفته است و به دلیل شکل خاص خود که یادآور چهره یک شیر با یالهای پفکرده است، به این نام معروف شده است.
سحابیهای سیارهنما در واقع با سیارهها ارتباطی ندارند؛ این نام تاریخی به دلیل شباهت ظاهری آنها به سیارههای گازی در تلسکوپهای قدیمی بر روی آنها گذاشته شده است. در حقیقت، سحابیهای سیارهنما مراحل پایانی زندگی ستارگانی با جرم کم تا متوسط مانند خورشید ما هستند. هنگامی که این ستارگان سوخت هستهای خود را تمام میکنند، لایههای بیرونی خود را به فضا پرتاب میکنند و هستهی داغ و فشردهای از خود بر جای میگذارند که به «کوتوله سفید» (White Dwarf) معروف است. تصویر امروز ناسا؛ نگاهی فراتر از نور مرئی
نکتهی برجستهی تصویر امروز ناسا، ثبت آن توسط تلسکوپ فضایی جیمز وب است. پیش از این، تلسکوپ فضایی هابل در سال ۲۰۰۰ میلادی تصاویری از این سحابی در نور مرئی ثبت کرده بود که جزئیات قابلتوجهی از «یال» این شیر کیهانی را نشان میداد. اما جیمز وب با بهرهگیری از دو ابزار پیشرفتهی خود، NIRCam …
