بازوی پژوهشی بانک مرکزی در گزارش تازهای، با استناد به تجربه ایران و سایر کشورها در سیاستگذاری ارزی، تدابیری را برای شرایط بحران اقتصادی و جنگ توصیه کرده است. در این راستا، سه سناریو ترسیم شده و برای هر سناریو، ابزار سیاستی خاصی پیشنهاد شده است.
ابزارهای سیاست ارزی را میتوان در سه گروه «ابزارهای سخت»، «ابزارهای نرم» و «ابزارهای مکمل» دستهبندی کرد که هر یک نقش متفاوتی در مدیریت بازار ارز دارند. ابزارهای سخت بر مداخله مستقیم دولت و اعمال محدودیتهای اداری استوارند و معمولا در شرایط بحران، جنگ یا کمبود شدید ارز به کار گرفته میشوند. این ابزارها شامل کنترل سرمایه، محدودیت خروج ارز، سهمیهبندی و تخصیص ارز، چندنرخی کردن ارز، محدودیت واردات غیرضروری، الزام بازگشت ارز صادراتی، کنترل معاملات ارزی و محدودیت نگهداری ارز هستند.
در مقابل، ابزارهای نرم بر سازوکارهای بازار و ایجاد انگیزه برای افزایش عرضه یا کاهش تقاضای ارز تکیه دارند. مداخله مدیریتشده بانک مرکزی، ایجاد بازار ثانویه ارز، تعدیل تدریجی نرخ ارز، پیمانهای پولی دوجانبه، تهاتر تجاری، تشویق بازگشت ارز صادراتی، مدیریت انتظارات و تنظیم نرخ بهره از مهمترین این ابزارها هستند.
ابزارهای مکمل نیز با تقویت بنیانهای اقتصاد، اثربخشی سیاستهای ارزی را افزایش میدهند. تجربه کشورها نشان میدهد که ترکیب همزمان این سه دسته ابزار، موثرترین راهبرد برای مدیریت بازار ارز در شرایط بحران است.
پژوهشکده پولی و بانکی، آینده بازار ارز را در سه سناریو ترسیم کرده است.
در سناریوی نخست، یعنی تشدید درگیریهای نظامی، اختلال در حملونقل و تجارت خارجی و افزایش حق بیمه، باعث کاهش عرضه ارز میشود و همزمان تقاضای احتیاطی و سفتهبازانه افزایش مییابد. نتیجه این وضعیت، تشدید شکاف میان عرضه و تقاضا، جهشهای سریع نرخ ارز و افزایش نوسانات خواهد بود.
در چنین شرایطی، سیاستگذار ناچار به مداخله گسترده در بازار، استفاده از ذخایر ارزی، اولویتبندی واردات و اعمال محدودیتهای بیشتر میشود، اما امکان دستیابی به ثبات پایدار بسیار محدود خواهد بود.
سناریوی دوم، تداوم آتشبس شکننده همراه با فشارهای خارجی و نقش فعال ایران در تنگه هرمز را ترسیم میکند. در این وضعیت، هرچند …
