آدرس گرانی دلار؛ نقشه واشنگتن یا اقتصاد ایران؟

بدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، اظهار داشت که افزایش قیمت ارز در بازار ناشی از حملات تبلیغاتی و شایعه‌سازی آمریکایی‌هاست.به نظر می‌رسد این اظهارات، بیش از آنکه یک تحلیل اقتصادی محسوب شوند، تلاشی برای انتقال مسئولیت بحران به خارج از مرزهای کشورند. در حالی‌که تجربه بازار ارز در ایران نشان داده است که نوسانات شدید، پیش از هر چیز ریشه در بی‌ثباتی‌های داخلی نظیر رشد نقدینگی، کسری بودجه، ضعف سیاست‌گذاری پولی، چندنرخی بودن ارز و فرسایش اعتماد عمومی به وعده‌های رسمی دارد.

بازار ارز، برخلاف تصور رایج، تنها محل خرید و فروش دلار نیست، بلکه آینه‌ای از انتظارات جامعه است. زمانی که مردم و فعالان اقتصادی احساس کنند ارزش پول ملی در مسیر فرسایشی قرار گرفته، رفتار خود را تغییر می‌دهند؛ واردکنندگان خرید خود را به تعویق می‌اندازند، صادرکنندگان ارزش ارز را حفظ می‌کنند و خانه‌دارها به سمت دارایی‌های جایگزین حرکت می‌کنند که منجر به افزایش تقاضا برای ارز می‌شود. در چنین فضایی، هر خبر سیاسی می‌تواند صرفاً سرعت واکنش بازار را افزایش دهد، نه اینکه علت اصلی جهش قیمت باشد. نکته کلیدی آن است که اگر افزایش نرخ ارز صرفاً محصول تبلیغات خارجی بود، با فروکش کردن فضای تبلیغاتی، بازار نیز باید آرام می‌گرفت. اما واقعیت این است که قیمت ارز در اقتصادی افزایش می‌یابد که سیاست پولی آن قابل پیش‌بینی نیست، بودجه دولت با ناترازی مزمن مواجه است و تورم سال‌هاست که کنترل نشده است. در این وضعیت، بازار به سیگنال‌های بیرونی واکنش نشان می‌دهد، اما موتور اصلی حرکت از درون …