در حالی که بخش عمده توجه بازار جهانی نفت به تحولات تنگه هرمز و محدودیتهای انتقال نفت از این مسیر معطوف شده، بررسی روند تولید کشورهای حاشیه خلیج فارس نشان میدهد بخش مهمتری از بحران در بخش بالادستی صنعت نفت و افت تولید میادین شکل گرفته است.
بر اساس دادههای ارائهشده در نمودار STEO آژانس اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) و تحلیل Labyrinth Consulting Services، تولید نفت کشورهای اصلی حاشیه خلیج فارس در جریان جنگ ایران با افتی سنگین مواجه شده است.
مطابق این دادهها، تولید مایعات نفتی این منطقه که پیش از تشدید درگیریها به حدود 25.9 میلیون بشکه در روز رسیده بود، در مقطعی به حدود 13.9 میلیون بشکه در روز سقوط کرده و در آخرین نقطه مورد اشاره نمودار به حدود 16.1 میلیون بشکه در روز رسیده است؛ به این ترتیب تولید منطقه همچنان حدود 10 میلیون بشکه در روز پایینتر از سطح پیش از جنگ قرار دارد.
این افت تولید تنها به ایران محدود نبوده و کشورهای عمده تولیدکننده نفت در خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، عراق، ایران، کویت و امارات متحده عربی را دربر گرفته است.
در این شرایط، تنگه هرمز عملاً به محدودیت انتقال و برداشت نفت از منطقه تبدیل شده است؛ اما مسئله مهمتر آن است که حتی در صورت بازگشایی هرمز در اواخر سال 2026، بازگشت سریع تولید میادین نفتی به سطوح پیش از جنگ چندان محتمل نیست.
بر اساس این تحلیل، توقف یا کاهش تولید در بخش بالادستی به دلیل آسیب به زیرساختها، اختلال در عملیات میادین و محدودیتهای فنی، با بازگشایی مسیر صادراتی هرمز بهصورت فوری برطرف نمیشود و بازگشت محسوس ظرفیت تولید نفت منطقه ممکن است تا ماههای قابل توجهی از سال 2027 به طول بینجامد.
بنابراین، ریسک بازار جهانی نفت تنها به این موضوع محدود نیست که «چه مقدار نفت میتواند از تنگه هرمز عبور کند»، بلکه پرسش مهمتر این است که چه مقدار نفت اساساً در میادین منطقه تولید خواهد شد. این وضعیت میتواند به معنای آن باشد که حتی در سناریوی کاهش تنش و بازگشت تدریجی تردد نفتکشها در تنگه هرمز، بازار جهانی نفت همچنان با کسری عرضه ناشی از افت تولید بالادستی مواجه باشد.
