مرداد ۱۳۹۷؛ ایران کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر را در آکتائو امضا کرد.هشت سال گذشت. دولت حسن روحانی تمام شد، دولت ابراهیم رئیسی نیز این پرونده را به تصویب نهایی نرساند و چند دوره مجلس از راه رسیدند؛ اما کنوانسیون همچنان تصویب نشد.حالا در سال ۱۴۰۵، دولت دوباره آن را به مجلس فرستاده است.سؤال این است: چرا حالا؟اهمیت این سؤال وقتی بیشتر میشود که به خاطرات محمدجواد ظریف، وزیر خارجه دولت امضاکننده کنوانسیون، مراجعه کنیم.ظریف در کتاب «پایاب شکیبایی» هنگام توضیح مذاکرات خزر مینویسد: «نکته چهارم و کلیدی این است که جمهوری اسلامی ایران در گفتوگوها اعلام کرده که تنها زمانی کنوانسیون جامع حقوقی کاسپین را برای تصویب به مجلس ارائه میکند که خطوط مبدأ مورد توافق قرار گرفته باشد.»این جمله به معنای آن نیست که دولت از نظر قانونی امروز حق ارسال کنوانسیون به مجلس را ندارد؛ اما یک موضوع بسیار مهم را نشان میدهد: دستکم براساس روایت وزیر خارجه وقت، ایران برای تصویب داخلی کنوانسیون یک ترتیب مذاکراتی مشخص در نظر گرفته بود.
اول توافق بر سر خطوط مبدأ؛ بعد مجلس.
اما «خط مبدأ» چرا اینقدر مهم است؟ برای تعیین آبهای سرزمینی باید نقطهای وجود داشته باشد که اندازهگیری از آن آغاز شود. کنوانسیون اجازه میدهد آبهای سرزمینی کشورها تا ۱۵ مایل دریایی امتداد پیدا کند و این فاصله از خطوط مبدأ محاسبه میشود.بنابراین محل و شیوه ترسیم این خطوط مسئلهای صرفاً فنی نیست و میتواند بر محدوده دریایی کشورها اثر بگذارد. شکل جغرافیایی ساحل ایران نیز باعث شده مسئله خطوط مبدأ برای تهران حساسیت ویژهای داشته باشد.
در همین حال، ایران در بخش مهمی از مذاکرات پس از فروپاشی شوروی بر حداقل …
