حمیدرضاعظیمی روزنامهنگار
تنگه هرمز به عنوان یک آبراهه که در آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد فیالحال محل جدال جهانیست. جدالی که هر چند برخی از کشورها، خود را از ورود مستقیم به آن دور نگه داشتهاند اما در واقعیت، به طرق مختلف هر کدام از آنها وسط این بازیاند.
پیش از آغاز جدال در تنگه هرمز، این تصور وجود داشت که بستن آن نشدنیست و تحلیلها به این سمت رفته بود که اگر تنگه بسته شود، قیمت نفت به ۲۰۰ دلار میرسد. گزارشها اما چنین چیزی را تایید نمیکند و حتی با مهار نسبی بابالمندب نیز نفت به آنچه پیش از این در ذهنها ترسیم شده بود نرسید.
فایننشال تایمز یکی دو روز پیش در گفتوگویی با تایلر گودسپید، اقتصاددان ارشد شرکت اکسونموبیل، همین موضوع را مد نظر قرار داد و به بررسی آثار اختلال در تنگه هرمز بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی پرداخت و نوشت: با آغاز جنگ ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، بسیاری از تحلیلگران انتظار داشتند اقتصاد جهان با شدیدترین بحران انرژی تاریخ و رکودی فراگیر روبهرو شود. دلیل این نگرانی روشن بود: بخش بزرگی از نفت و گاز جهان از تنگه هرمز عبور میکند و بستهشدن این مسیر میتوانست به کمبود فیزیکی انرژی، جهش تورم و تعطیلی بخشی از فعالیتهای اقتصادی منجر شود.
بااینحال، برخلاف بسیاری از پیشبینیها، رکود جهانی تاکنون رخ نداده است. اقتصاد جهان با وجود افزایش قیمتها و فشارهای تورمی، مقاومتی بیشتر از حدّ انتظار نشان داده است. تایلر گودسپید، معتقد است تفاوتهای ساختاری اقتصاد امروز با اقتصاد دهه ۱۹۷۰، مهمترین دلیل این مقاومت است. اشارهی این اقتصاددان به دهه ۱۹۷۰ به بحران نفتی ۱۹۷۳ اشاره دارد که هلموت اشمیت صدراعظم اسبق آلمان در کتاب استرتژی بزرگ به آن پرداخته است. به هر روی مطابق گفتههای تایلر؛ در سال ۲۰۲۶، تولید هر دلار کالا و خدمات در مقایسه با سال ۱۹۷۳ به انرژی و نفت کمتری نیاز دارد.
اقتصادهای بزرگ جهان در چند دهه گذشته کارآمدتر شدهاند و سبد انرژی آنها نیز تنوع بیشتری پیدا کرده است. همزمان، سهم اعضای اصلی اوپک از بازار جهانی نفت کاهش یافته و عرضه تولیدکنندگان خارج از هسته اصلی اوپک، بهویژه تولیدکنندگان نفت شیل آمریکا، انعطافپذیرتر شده است. بنابراین، کاهش عرضه از یک منطقه همچنان خطرناک است، اما برخلاف دهه ۱۹۷۰، لزوماً بهسرعت کل اقتصاد جهانی را فلج نمیکند.
سایهی تهدید
هر چند تایلر؛ دلایل نسبتا درستی دربارهی تاثیر جنگ بر قیمت نفت بیان میکند اما اهمیت تنگهی هرمز هنوز پا برجاست و آنچه محمدباقر قالیباف هم گفته بود، بر این موضوع تمرکز دارد که نباید طوری بازی کنیم که اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز کم شود. هر چه که هست آنچه به طور مسلم و روی زمین وجود دارد بنابر گزارشهای رسمی دونالد ترامپ تمام تمرکز خود را بر باز شدن تنگه هرمز استوار کرده و به نظر میرسد در این موضوع بسیار جدیست. چنان جدی که بارها تهدیدات عجیب و غریبی به منصه ظهور رسانده است.
در دو مورد آخر یکی زدن مراکز انرژی است و دیگری قطع کامل برق در ایران که ایت دومی هر چند از دهان خود او شنیده نشده اما چهار رسانهی بزرگ آنریکایی به نقل از منابع خود آن را مطرح کردهاند اما ایران از هر فرصتی استفاده میکند تا پیامدهای اشتباه محاسباتی را برای او گوشطد کند. بر همین اساس وقتی وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران دیروز یکشنبه در تماسهای تلفنی جداگانه با فرمانده ارتش پاکستان و وزیر امور خارجه ترکیه، صحبت کرد ضمن این گفتگوها با بررسی آخرین تحولات منطقهای، درباره پیامدهای اقدامات تجاوزکارانه آمریکا در منطقه نیز هشدار داد.
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در تماسهای تلفنی جداگانه با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه، ضمن بررسی آخرین تحولات منطقهای، درباره پیامدهای اقدامات تجاوزکارانه و بیثباتکننده ایالات متحده آمریکا و خطر تشدید تنشها و ناامنی در منطقه گفتوگو و تبادل نظر کرد.
در این تماسها همچنین با هشدار نسبت به هرگونه اقدام ماجراجویانه از سوی ارتش آمریکا، بر آمادگی کامل جمهوری اسلامی ایران برای صیانت از حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و امنیت کشور و پاسخ قاطع به هرگونه تعرض تأکید کرد. سید عباس عراقچی، در ادامه گفتگوهای دیپلماتیک خود با فیصل بن فرحان وزیر امور خارجه عربستان سعودی نیز درباره تداوم توطئهها و اقدامات تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه گفتگو و تبادل نظر کرد.
وزیر امور خارجه ایران با اشاره به آمادگی کامل جمهوری اسلامی ایران برای صیانت از حاکمیت، تمامیت سرزمینی و امنیت ملی کشور، تصریح کرد که هرگونه تجاوز، اقدام خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی یا مشارکت و همراهی کشورهای منطقه با پاسخ قاطع و متناسب نیروهای مسلح مقتدر ما مواجه خواهد شد و مسئولیت تمامی پیامدهای ناشی از چنین ماجراجوییهایی بر عهده مسببان آن خواهد بود.
به توافق نزدیکیم
روز یکشنبه جلساتی با حضور مسئولان ارشد وزارت خارجه، سازمان انرژی اتمی و نظام ایمنی هستهای کشور، با همراهی مدیران مسئول و سردبیران رسانههای اصلی کشور برگزار شد. در این جلسه درباره موضوعات مختلفی بحث و گفتوگو شد اما آنچه میتوان به عنوان خبر منتشر کرد این است که گویا مذاکرات بین ایران و عمان، به پایان خود نزدیک شده و دو طرف برای جایگزین کردن مسیری موقت (تا حصول به توافق دائمی) تردد دریایی از تنگه هرمز به توافق رسیدهاند و بیانیه پایانی آن نیز به نهایی شدن بسیار نزدیک است.
آن طور که منابع مطلع گفتهاند: آمریکاییها موافقت کردهاند در صورت به توافق رسیدن ایران و عمان به مفاد تفاهمنامه اسلامآباد پایبند باشند. آنطور که از این گفتهها بر میآید باید منتظر حوادثی باشیم که پایان جدال در تنگه هرمز را رقم خواهد زد. شاید این پردهی آخر جدال، نمایشی باشد که ترامپ به آن نیاز دارد تا وجهه پیروز به خود بگیرد.
