منوچهربرون فعال رسانه ای
در تاریخ موسیقی ایران، صداهایی هستند که فقط شنیده نمیشوند؛ در حافظه میمانند. صداهایی که با گذشت سالها، هنوز وقتی از آواز ایرانی سخن میگوییم، معیار و خاطرهاند. حسین خواجهامیری، مشهور به ایرج، بیتردید یکی از همین صداهای ماندگار است؛ خوانندهای که دوستدارانش او را «پهلوان آواز» نامیدهاند. محمدرضا شجریان درباره صدای ایرج گفته بود که صدای او در تاریخ آوازخوانی ایران یک معیار است؛ تعبیری که شاید بتواند بخشی از جایگاه این خواننده را در موسیقی معاصر توضیح دهد.
ایرج صاحب حنجرهای پرقدرت، شفاف و رسا بود؛ صدایی که هم در آواز ایرانی توانایی داشت و هم در ترانه، رادیو و سینما حضوری اثرگذار پیدا کرد. ایرج در سال ۱۳۱۱ در خالدآباد نطنز، در خانوادهای هنرمند به دنیا آمد. موسیقی از همان کودکی در زندگی او حضور داشت. پدرش، نعمتالله، صدایی خوش داشت و با ردیف موسیقی آشنا بود و نخستین آموزشهای موسیقایی را به فرزندش داد. حضور ایرج در تعزیه نیز فرصتی بود تا با آواز و دستگاههای موسیقی ایرانی بیشتر آشنا شود.
اما مسیر حرفهای او زمانی جدیتر شد که به تهران رفت و با حمید وفادار آشنا شد. همین آشنایی او را به ابوالحسن صبا رساند؛ استاد بزرگی که میتوانست استعدادهای واقعی را تشخیص دهد. ایرج از سال ۱۳۲۶ نزد صبا به فراگیری و تکمیل دانستههای موسیقایی خود پرداخت و سپس به رادیو راه یافت. از آنجا، فصل تازهای در زندگی هنری او آغاز شد.
همکاری با ارکسترهای مختلف و حضور در رادیو، زمینهای شد تا صدای ایرج به گوش مخاطبان بیشتری برسد. بعدها با پیوستن به برنامه مشهور «گلها» و همکاری با بزرگان موسیقی، جایگاه او در موسیقی ایرانی تثبیت شد. اما ویژگی مهم ایرج این بود که خود را در یک قالب محدود نکرد. او در کنار آواز ایرانی، برای سینما نیز خواند و صدایش بر تصاویر بسیاری از بازیگران مشهور آن دوران نشست. در واقع بخشی از خاطرات سینمایی نسلهای گذشته، با صدای ایرج گره خورده است؛ صدایی که گاهی از پشت پرده سینما به جای بازیگر شنیده میشد و به شخصیت فیلم جان دیگری میداد.
این گستردگی فعالیت، ایرج را به پدیدهای متفاوت در موسیقی ایران تبدیل کرد. او هم خواننده آواز بود، هم در رادیو حضور داشت، هم با موسیقی فیلم …