بهمن اکبری فعال رسانه ای
ارزیابی جایگاه راهبردی ایران در افق ۱۴۰۵ نیازمند عبور از تحلیلهای تکبعدی و توجه همزمان به لایههای ژئوپلیتیکی، اقتصادی، اجتماعی و دیپلماتیک است. تحلیل SWOT میتواند چارچوبی نظاممند برای شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای پیشِ روی ایران فراهم کند؛ بهشرط آنکه از کلیگویی پرهیز شود و میان «توان بالقوه» و «قدرت بالفعل» تمایز بگذارد.
در بُعد نقاط قوت، ایران از موقعیت ژئوپلیتیکی کمنظیری برخوردار است: کنترل بر تنگه هرمز، منابع عظیم انرژی، عمق سرزمینی، بازار داخلی گسترده و نیروی انسانی تحصیلکرده. توان دفاعی و بازدارندگی بومی، تجربه دیپلماتیک دیرپا، موقعیت ترانزیتی در مسیر شرق به غرب و سرمایه تمدنی و فرهنگی، همگی داراییهایی است که در صورت مدیریت درست، میتواند پایه قدرت پایدار ملی قرار گیرد. عضویت در نهادهای چندجانبه نیز ظرفیت مانور ایران را در سیاست خارجی افزایش میدهد. اما در بُعد نقاط ضعف، تصویر نگرانکنندهتر است.
اقتصاد کلان شکننده، تحریمهای بینالمللی، قطع ارتباط بانکی جهانی، کاهش سرمایه اجتماعی، مهاجرت فزاینده سرمایه انسانی و ناترازی انرژی، همگی نشان از آن دارند که ظرفیتهای ژئوپلیتیکی ایران بهدرستی به توان اقتصادی و رفاه عمومی تبدیل نشده است. شکاف میان سیاست خارجی و اقتصاد، هزینه بالای تنشهای منطقهای، ضعف دیپلماسی عمومی و شکنندگی زیرساختهای حیاتی، این وضعیت را تشدید کرده است. در بُعد فرصتها، چهار تحول ساختاری در محیط پیرامونی ایران قابل شناسایی است.
نخست، معماری جدید منطقه؛ رقابت ایران و کشورهای عربی میتواند بهجای تشدید تنش، به سمت الگوی امنیت جمعی خلیج فارس سوق یابد. دوم، ظهور کریدورهای …
