در چنین شرایطی، تجربه کوتاهمدت شهید علی لاریجانی در جایگاه دبیری شعام، به بخشی از حافظه سیاسی کشور تبدیل شده است؛ دورهای که مدیریت بحرانهای امنیتی و سیاسی، مواجهه با جنگ شناختی و ارتباط مستقیم با رسانهها، نقش مهمی در عبور کشور از شرایط پیچیده آن مقطع داشت. حالا اما با انتصاب محسن رضایی بهعنوان نماینده رهبر معظم انقلاب و دبیر شورایعالی امنیت ملی، این جایگاه بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است.
محسن رضایی برای این مسئولیت چهرهای ناشناخته نیست. «آقا محسن» از فرماندهان اصلی سالهای دفاع مقدس است؛ فرماندهای که در جوانی فرماندهی سپاه را برعهده گرفت و در همان سالها زمینه ظهور و رشد نسلی از فرماندهان اثرگذار دفاع مقدس را فراهم کرد. او پس از جنگ نیز وارد عرصه سیاست شد و در طول چند دهه، تجربهای متفاوت از مدیریت نظامی، سیاسی و امنیتی را پشت سر گذاشت.
اما پرسش اصلی اینجاست: مهمترین مأموریت محسن رضایی در شورایعالی امنیت ملی چیست؟
پاسخ را باید در یک عبارت خلاصه کرد: تبدیل «امنیت» به یک منظومه منسجم و نه مجموعهای از اقدامات پراکنده.
امنیت امروز ایران صرفاً به میدان نظامی محدود نمیشود. جنگی که کشور با آن مواجه است، همزمان در میدان نظامی، اقتصاد، جامعه، رسانه، افکار عمومی و دیپلماسی جریان دارد. کوچکترین اختلال در یکی از این حوزهها میتواند به حوزهای دیگر سرایت کند. از همین رو، دبیر شعام باید بتواند میان این عرصههای بهظاهر متفاوت، یک پیوند راهبردی برقرار کند.
در این میان، نخستین ضرورت، شناخت عمیق جامعه ایران است. ایران جامعهای یکدست نیست؛ جامعهای چندلایه با تجربههای تاریخی، اجتماعی و سیاسی متفاوت است که در مقاطع مختلف واکنشهای متفاوتی از خود نشان داده است. بنابراین حفظ امنیت اجتماعی صرفاً با تصمیمات امنیتی محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند فهم دقیق مطالبات، نگرانیها، حساسیتها و ظرفیتهای اجتماعی کشور است.
دومین مأموریت مهم، حفظ انسجام داخلی است. دشمن در شرایط جنگی بیش از هر زمان دیگری به دنبال شکاف است؛ شکاف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و رسانهای. بنابراین شعام نباید صرفاً نهادی برای مدیریت بحران پس از وقوع آن باشد؛ بلکه باید بتواند پیش از شکلگیری بحران، نقاط آسیبپذیر را شناسایی و برای ترمیم آنها اقدام کند.
در این میان، رسانه نیز دیگر یک موضوع فرعی نیست. مدیریت روایت جنگ بخشی از مدیریت خود جنگ است. دبیر شعام باید بداند هر تصمیم چگونه روایت میشود، هر اظهارنظر چه اثری بر افکار عمومی میگذارد و چگونه میتوان در برابر روایتسازی دشمن ایستاد. رسانه در شرایط جنگی فقط ابزار اطلاعرسانی نیست؛ بخشی از میدان نبرد است. از همین رو، ارتباط مستمر با رسانهها و فهم دقیق فضای افکار عمومی باید در اولویت دبیر جدید شعام قرار گیرد.
از سوی دیگر، محسن رضایی باید با یک آفت جدی مقابله کند: سادهسازی جنگ. اینکه تمام راهحل جنگ را در مذاکره خلاصه کنیم یا تمام مسیر پیروزی را صرفاً در میدان نظامی ببینیم، هر دو یک خطای شناختی هستند. جنگ امروز چندلایه است و تصمیم درست، حاصل دیدن همه این لایهها در کنار یکدیگر است.
در چنین شرایطی، دفاع قاطع از منافع و امنیت ملی نیز اهمیت مضاعف پیدا میکند. دبیر شعام باید هم در تصمیمگیری و هم در بیان، تصویر روشنی از اراده و انسجام جمهوری اسلامی ارائه دهد؛ بهگونهای که دشمن نتواند اختلافات داخلی را به نشانه ضعف ساختار تصمیمگیری کشور تعبیر کند.
با این حال، شاید مهمتر از همه این موارد، یک مسئله دیگر باشد: نباید اجازه داد شعام به میدان رقابتهای سیاسی و انتخاباتی تبدیل شود. در شرایطی که ایران با تهدیدهای خارجی مواجه است، تبدیل یک انتصاب امنیتی به موضوعی برای تسویهحسابهای جناحی، دقیقاً همان چیزی است که میتواند به شکاف داخلی دامن بزند.
محسن رضایی در این جایگاه بیش از آنکه نیازمند اثبات سابقه خود باشد، نیازمند استفاده از تمام تجربه چند دهه گذشته برای ساختن یک منظومه هماهنگ امنیتی است؛ منظومهای که در آن میدان، دیپلماسی، اقتصاد، جامعه و رسانه علیه یکدیگر عمل نکنند، بلکه در خدمت یک هدف واحد قرار گیرند.
اگر قرار باشد برای مأموریت آقا محسن در شعام تنها یک عنوان انتخاب کنیم، شاید آن عنوان «حفظ انسجام ایران در میانه جنگ» باشد. انسجامی که هم در اتاق تصمیمگیری وجود داشته باشد، هم در جامعه، هم در رسانه و هم در میدان. موفقیت دبیر جدید شعام نیز نه صرفاً با تعداد تصمیمات اتخاذشده، بلکه با میزان توانایی او در ایجاد همین هماهنگی سنجیده خواهد شد کد مطلب 995206
