محسن رفیعیان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به وضعیت نهاد دانشگاه در ایران و بعضی روندهای مشابه در جهان اظهار کرد: دانشگاه در سالهای اخیر با مجموعهای از چالشهای بههمپیوسته روبهرو شده که از کیفیت آموزش و شیوه ارزیابی دانشجویان تا مدیریت دانشگاهها، وضعیت معیشتی استادان و رابطه دانشگاه با جامعه را دربرمیگیرد.
وی افزود: همهگیری کرونا دانشگاهها را ناچار کرد آموزش مجازی را با سرعت زیادی توسعه دهند؛ اتفاقی که از یک سو امکان دسترسی و انعطافپذیری آموزشی را افزایش داد، اما از سوی دیگر، در بعضی موارد به کاهش تعامل مستقیم میان استاد و دانشجو و محدود شدن بخشی از تجربههای غیررسمی و اجتماعی آموزش منجر شد.
عضو هیئت علمی گروه شهرسازی دانشگاه یزد ادامه داد: دانشگاه فقط کلاس درس نیست و بخش مهمی از یادگیری از طریق گفتوگو، کار گروهی، ارتباطات علمی و تجربههای غیررسمی شکل میگیرد، بنابراین استمرار آموزش غیرحضوری میتواند در صورت نبود سازوکارهای جبرانی، بر کیفیت برخی مهارتهای دانشجویان اثر بگذارد.
رفیعیان با اشاره به پیامدهای این وضعیت گفت: کاهش احتمالی سطح آمادگی علمی برخی ورودیهای جدید میتواند به شکل زنجیرهای در مقاطع مختلف آموزش عالی ادامه پیدا کند؛ بهگونهای که دانشجویی که بخشی از دوره تحصیل خود را با محدودیتهای آموزشی پشت سر گذاشته است، در مقاطع بعدی نیز با بخشی از همان ضعفها روبهرو باشد.
وی یکی دیگر از مسائل دانشگاه را شیوه ارزیابی و اصالت فعالیتهای علمی دانست و تصریح کرد: گسترش آموزش مجازی و ضعف بعضی سازوکارهای نظارتی، زمینه را برای افزایش تخلفاتی همچون استفاده از آثار دیگران، سفارش مقاله و پایاننامه و تولید کمکیفیت آثار علمی فراهم کرده است و مقابله با این مسئله نیازمند اصلاح نظام ارزیابی و تقویت نظارت علمی است.
عضو هیئت علمی گروه شهرسازی دانشگاه یزد با تأکید بر نقش مدیریت در کیفیت دانشگاه گفت: نحوه انتخاب مدیران و اعضای هیئت علمی میتواند بر فضای علمی دانشگاه اثر مستقیم داشته باشد و هر اندازه معیارهای علمی، تخصصی و شایستهسالاری در جذب و ارتقا پررنگتر باشد، امکان شکلگیری محیطی پویا و نقادانه بیشتر خواهد شد.
رفیعیان افزود: اگر اعضای هیئت علمی احساس کنند مسیر پیشرفت حرفهای بیش از توانایی علمی به ارتباطات غیرتخصصی وابسته است، انگیزه برای پژوهش، نوآوری و نقد سازنده کاهش پیدا میکند، بنابراین شفافیت در فرایندهای جذب، ارتقا و انتخاب مدیران از الزامات تقویت سرمایه علمی دانشگاه است.
وی همچنین بیتوجهی به وضعیت معیشتی استادان را یکی از عوامل مؤثر بر کاهش انگیزه و مهاجرت نیروهای متخصص دانست و گفت: پژوهش و آموزش باکیفیت به محیط حرفهای و امنیت شغلی و اقتصادی نیاز دارد و فشارهای معیشتی میتواند بخشی از توان استادان را از فعالیت علمی به سمت تأمین نیازهای اقتصادی سوق دهد.
عضو هیئت علمی گروه شهرسازی دانشگاه یزد یکی از مهمترین چالشهای دانشگاه را فاصله گرفتن از مسائل واقعی جامعه عنوان کرد و گفت: مسئله تنها این نیست که دانشگاه چه میزان مقاله تولید میکند، بلکه باید پرسید این دانش تا چه اندازه در حل مسائل واقعی جامعه و بهبود سیاستگذاری به کار گرفته میشود.
رفیعیان ادامه داد: اگر دانشگاه نتواند در موضوعاتی همچون مسائل اجتماعی، اقتصادی، شهری و محیطزیستی نقش مؤثری ایفا کند، طبیعی است که بخشی از اعتماد عمومی نسبت به کارآمدی آن کاهش یابد؛ از سوی دیگر زمانی که سیاستگذاران نیز کمتر از ظرفیت کارشناسی دانشگاه استفاده کنند، فاصله میان تولید دانش و تصمیمگیری بیشتر خواهد شد.
وی با اشاره به روندهای مشابه در کشورهای غربی اظهار کرد: کاهش جذابیت بعضی رشتههای دانشگاهی بهویژه در حوزه علوم انسانی و اجتماعی تنها مسئله ایران نیست و در کشورهای مختلف عواملی همچون هزینه تحصیل، تغییر نیازهای بازار کار و فاصله میان آموزش دانشگاهی و مهارتهای مورد نیاز جامعه در این روند مؤثر بودهاند.
عضو هیئت علمی گروه شهرسازی دانشگاه یزد افزود: با وجود تفاوت ریشههای این مسئله در ایران و کشورهای غربی، یک وجه مشترک وجود دارد و آن ضرورت بازتعریف رابطه دانشگاه با جامعه و بازار کار است؛ دانشگاه زمانی میتواند جایگاه خود را حفظ کند که مردم و مدیران بتوانند اثر دانش تولیدشده را در زندگی و تصمیمهای واقعی مشاهده کنند.
رفیعیان درباره راهکارهای بازسازی جایگاه دانشگاه گفت: نخستین گام، بازتعریف مأموریت دانشگاه است؛ دانشگاه نباید صرفا نهادی برای صدور مدرک باشد، بلکه باید به محیطی برای آموزش مهارت، تولید دانش کاربردی و حل مسائل واقعی تبدیل شود.
وی ایجاد کارگاههای عملی، تقویت ارتباط دانشجویان با محیطهای واقعی و اصلاح محتوای آموزشی را از جمله اقدامات ضروری دانست و افزود: در کنار این موارد، اصلاح نظام ارزیابی و جذب و ارتقای اعضای هیئت علمی، شفافیت مدیریتی، توجه به معیشت استادان و ایجاد سازوکارهای ارتباط مستقیم دانشگاه با جامعه باید در دستور کار قرار گیرد.
عضو هیئت علمی گروه شهرسازی دانشگاه یزد تأکید کرد: دانشگاه برای بازگشت به جایگاه اثرگذار خود نیازمند ارتباط فعالتر با نهادهای اجتماعی، بخش خصوصی و دستگاههای اجرایی است و استادان و دانشجویان نیز باید امکان بیشتری برای مشارکت در حل مسائل جامعه داشته باشند.
رفیعیان خاطرنشان کرد: بحران دانشگاه را نمیتوان صرفا با افزایش بودجه یا تغییر چند سرفصل آموزشی حل کرد؛ مسئله، مجموعهای از عوامل آموزشی، مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی است و اصلاح آن به یک نگاه جامع نیاز دارد.
وی در پایان گفت: اگر دانشگاه بتواند اعتماد عمومی را از طریق عمل، شفافیت و اثرگذاری دوباره تقویت کند، چالشهای موجود میتواند به فرصتی برای بازطراحی این نهاد تبدیل شود؛ در غیر این صورت، فاصله میان دانشگاه، جامعه و نظام تصمیمگیری همچنان افزایش خواهد یافت. کد مطلب 994706
