به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، افزایش تقاضای انرژی، ضرورت صرفهجویی و بهینهسازی مصرف، محدودیت منابع و تشدید پیامدهای زیستمحیطی ناشی از مصرف سوختهای فسیلی، نظام انرژی شهرها را به سوی تجربه یک گذار اساسی از الگوهای متمرکز و متکی بر منابع فسیلی به سمت نظامهای غیرمتمرکز، کارآمد و بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر سوق داده است. در این فرایند، علاوه بر تغییر در شیوه تولید و مصرف انرژی، نحوه مشارکت شهروندان، بخش خصوصی و نهادهای محلی در تأمین، تولید و مدیریت انرژی نیز در حال تحول است.
تحول در نظام انرژی شهری طی سالهای اخیر، به توسعه ظرفیت تولید انرژیهای تجدیدپذیر محدود نمانده و همزمان الگوهای جدیدی برای مشارکت شهروندان در تولید، تأمین مالی، مالکیت و مصرف انرژی شکل گرفته است. در این رویکرد شهروندان از جایگاه مصرفکننده منفعل خارج و به یکی از بازیگران اصلی زنجیره انرژی تبدیل میشوند. تعاونیهای انرژی شهروندی و جوامع انرژی محلی از مهمترین سازوکارهای تحقق این رویکرد به شمار میروند؛ سازوکارهایی که با تجمیع سرمایههای خرد، ظرفیتهای محلی و مشارکت اجتماعی، امکان اجرای پروژههای انرژی تجدیدپذیر را در مقیاس محله، شهر و منطقه فراهم میکنند.
اهمیت این مدل در شهرها از آن جهت است که بخش قابلتوجهی از ساکنان شهری، بهویژه مستأجران و ساکنان ساختمانهای آپارتمانی، امکان نصب تجهیزات تولید انرژی بر روی ملک شخصی خود را ندارند. مشارکت در تعاونیهای انرژی میتواند این محدودیت را برطرف کند و امکان بهرهمندی از منافع اقتصادی و زیستمحیطی انرژیهای تجدیدپذیر را بدون نیاز به مالکیت مستقیم زمین یا ساختمان فراهم سازد.
تعاونیهای انرژی؛ سازوکار مالکیت و سرمایهگذاری جمعی
تعاونیهای انرژی شهروندی یکی از مهمترین اشکال سازماندهی مشارکت شهروندان در پروژههای انرژی تجدیدپذیر هستند. در این ساختار، افراد میتوانند با خرید سهم یا عضویت در یک تعاونی، سرمایه مورد نیاز برای احداث و بهرهبرداری از پروژههای خورشیدی یا بادی را تأمین کنند و متناسب با ساختار حقوقی و مالی پروژه، از منافع اقتصادی آن بهرهمند شوند.
ویژگی مهم این مدل آن است که اندازه پروژه دیگر به توان مالی یک خانوار یا یک سرمایهگذار محدود نمیشود. سرمایههای کوچک تعداد زیادی از شهروندان میتواند در مجموع منابع لازم برای اجرای یک پروژه بزرگتر را فراهم کند. از سوی دیگر، ساختار تعاونی امکان مشارکت گروههایی را فراهم میکند که بهتنهایی توانایی سرمایهگذاری در پروژههای انرژی را ندارند.
در بسیاری از تعاونیهای انرژی اصل مشارکت دموکراتیک نیز اهمیت دارد و قدرت تصمیمگیری فقط بر اساس میزان سرمایه تعیین نمیشود. به این ترتیب، تعاونی علاوه بر اینکه یک سازوکار اقتصادی برای تأمین مالی پروژه است، میتواند به نهادی برای مشارکت اجتماعی و حکمرانی محلی در حوزه انرژی تبدیل شود.
تجربه آلمان و جایگاه تعاونیهای انرژی شهروندی
آلمان یکی از مهمترین نمونههای توسعه تعاونیهای انرژی در اروپا به شمار میرود. براساس گزارش انجمن تعاونیهای آلمان، در این کشور صدها تعاونی انرژی با مشارکت حدود ۲۲۰ هزار نفر شکل گرفته است و شهروندان در پروژههای مختلف انرژی تجدیدپذیر سرمایهگذاری کردهاند. این تجربه نشان میدهد که مشارکت اقتصادی شهروندان میتواند از سطح پروژههای کوچک محلی فراتر رود و به یک شبکه گسترده از نهادهای اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود.
اهمیت تجربه آلمان فقط در میزان سرمایهگذاری یا تعداد تعاونیها نیست، بلکه در ایجاد سازوکاری است که از طریق آن شهروندان میتوانند مالکیت و منافع حاصل از پروژههای انرژی را با یکدیگر به اشتراک بگذارند. این ساختار موجب میشود بخشی از منافع اقتصادی تولید انرژی در همان منطقهای باقی بماند که پروژه در آن اجرا شده است.
فرانکفورت نمونهای قابلتوجه از تلاش برای توسعه انرژی شهروندی در سطح شهری و منطقهای است. تعاونی انرژی شهروندی فرانکفورت «FraBeG» که در ژانویه ۲۰۲۴ تأسیس شد، با هدف فراهم کردن امکان مشارکت مستقیم شهروندان در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر فعالیت میکند. رویکرد این تعاونی بر آن استوار است که شهروندان مصرفکننده انرژی نباشند، بلکه بتوانند از طریق عضویت و سرمایهگذاری جمعی، در تأمین مالی و منافع اقتصادی پروژههای انرژی نیز مشارکت داشته باشند. FraBeG در نخستین مرحله فعالیت خود تمرکز خود را بر پروژههای خورشیدی قرار داد و در ادامه، مشارکت شهروندان در پروژههای بادی را نیز در دستور کار قرار داده است.
نخستین پروژه بزرگ FraBeG، نیروگاه خورشیدی نصبشده بر بام مدرسه جامع ژوزفینبیکر است که در نوامبر ۲۰۲۴ به بهرهبرداری رسید. این پروژه شامل ۱۳۸ پنل خورشیدی با ظرفیت ۴۴۵ وات برای هر پنل و ظرفیت مجموع ۶۱.۴۱ کیلوواتپیک است. این نیروگاه محلی توسط یک شرکت خصوصی احداث نشده، بلکه تمام مراحل طراحی و تأمین مالی آن توسط خود تعاونی انجام شده و سرمایه مورد نیاز از طریق اعضای FraBeG تأمین شده است. عملیات نصب پنلها در تابستان ۲۰۲۴ انجام شد و نیروگاه در نوامبر همان سال وارد مدار شد.
براساس برآوردهای تعاونی انرژی شهروندی فرانکفورت، این نیروگاه سالانه حدود ۵۰ هزار کیلوواتساعت برق تولید خواهد کرد که ۹۰ درصد آن در مدرسه مصرف میشود. این میزان تولید معادل مصرف سالانه ۱۵ خانه مسکونی است و انتظار میرود سالانه حدود ۲۴ تن از انتشار دیاکسیدکربن جلوگیری کند. در نخستین ماههای فعالیت نیروگاه توانست نزدیک ۲۴۰۰ کیلوواتساعت برق تولید کند و از همان سال نخست، درآمد حاصل از تولید برق برای تعاونی ایجاد شد.
در این پروژه یک ساختمان عمومی به بستری برای تولید انرژی پاک و مشارکت اقتصادی شهروندان تبدیل شده است. در این مدل، شهروندان برای نصب پنل روی ملک شخصی خود نیازی ندارند و میتوانند از طریق عضویت در تعاونی، در پروژهای مشارکت داشته باشند که روی ساختمانهای عمومی اجرا میشود. از سوی دیگر، بخش عمده برق تولیدی در همان محل مصرف میشود؛ بنابراین پروژه علاوه بر تولید انرژی تجدیدپذیر، به کاهش نیاز ساختمان به برق شبکه و ایجاد ارزش اقتصادی در مقیاس محلی نیز کمک میکند.
دومین تجربه مهم FraBeG در حوزه انرژی بادی در حال شکلگیری است. این تعاونی در پروژه پارک بادی شفرکوپل مشارکت دارد. این پروژه در محدوده میان فرانکفورت، باد هومبورگ و کاربن احداث میشود و از چهار توربین بادی تشکیل خواهد شد. هر توربین دارای ظرفیت ۶.۸ مگاوات و ارتفاع کلی ۲۶۶.۵ متر است و مجموع ظرفیت نامی نیروگاه به ۲۷.۲ مگاوات میرسد. براساس برآورد پروژه، نیروگاه سالانه حدود ۵۴ گیگاواتساعت برق تجدیدپذیر تولید خواهد کرد که ظرفیت قابلتوجهی برای تأمین برق سبز منطقه محسوب میشود.
عملیات اجرایی این پروژه از مارس ۲۰۲۶ آغاز شده و شامل آمادهسازی مسیرهای دسترسی، محل استقرار تجهیزات، بهسازی زمین و اجرای زیرساختهای اتصال نیروگاه به شبکه برق است. پیشبینی شده است که نیروگاه از سال ۲۰۲۷ وارد مرحله تولید برق شود.
وجه مهم این پروژه فقط احداث چهار توربین بادی نیست، بلکه ساختار مشارکت اقتصادی شهروندان در یک پروژه بزرگمقیاس انرژی است. تعاونی انرژی شهروندی فرانکفورت در این پروژه بهعنوان شریک شرکت ماینوا (Mainova)، مسئول فراهم کردن امکان مشارکت شهروندان در پروژه است. براساس برنامه اعلامشده، شهروندان میتوانند از طریق عضویت در تعاونی، در قالب فرایندهای مشخص، در پروژه سرمایهگذاری کرده و از منافع اقتصادی آن بهرهمند شوند. نخستین مرحله مشارکت برای ساکنان مناطق و محلههای مجاور پروژه در نظر گرفته شده و پس از آن، مراحل بعدی برای گروههای گستردهتر پیشبینی شده است. طبق اطلاعات منتشرشده، بیش از ۱۵ درصد از سرمایه پروژه قرار است از طریق اعضای تعاونی تأمین شود.
این پروژه نشان میدهد مشارکت شهروندی به پروژههای کوچک خورشیدی روی ساختمانها محدود نیست. یک تعاونی محلی میتواند شهروندان را به یک پروژه زیرساختی بزرگ در مقیاس منطقهای متصل کند و بخشی از سرمایه مورد نیاز آن را از طریق سرمایههای شهروندی تأمین کند. به این ترتیب، شهروندان محلی علاوه بر آنکه از توسعه انرژی تجدیدپذیر در منطقه خود حمایت میکنند، امکان مشارکت در منافع اقتصادی ناشی از تولید انرژی را نیز به دست میآورند.
وین رویکرد متفاوتی را در زمینه مشارکت شهروندی در انرژی دنبال کرده است. در این شهر، مفهوم جوامع انرژی بهعنوان سازوکاری برای تولید، مصرف و اشتراک انرژی تجدیدپذیر در سطح محلی مورد توجه قرار گرفته است. در این چارچوب، ساکنان، کسبوکارهای محلی و سایر اعضای جامعه انرژی میتوانند در تولید انرژی از منابع تجدیدپذیر، مصرف آن و در بعضی موارد ذخیرهسازی و مدیریت انرژی مشارکت داشته باشند.
یکی از ویژگیهای مهم این مدل، امکان تجمیع چندین تولیدکننده و مصرفکننده در یک ساختار محلی است؛ به این معنا که انرژی تولیدشده، برای مثال از طریق پنلهای خورشیدی نصبشده بر بام ساختمانهای مسکونی یا عمومی، میتواند در میان اعضای جامعه انرژی مورد استفاده قرار گیرد. در نتیجه، شهروندانی که امکان نصب تجهیزات تولید انرژی در محل سکونت خود را ندارند نیز میتوانند از طریق عضویت در جامعه انرژی در فرایند تولید و مصرف انرژی تجدیدپذیر مشارکت کنند. برای مثال، یک مجتمع مسکونی میتواند از ظرفیت پشتبام مشترک خود برای تولید برق استفاده کند و ساکنان مختلف، صرفنظر از میزان مالکیت یا موقعیت واحد مسکونی، در چارچوب جامعه انرژی از منافع پروژه بهرهمند شوند.
این رویکرد ضمن افزایش استفاده از ظرفیتهای تولید انرژی در مقیاس محلی، زمینه کاهش وابستگی به انرژی تولیدشده در نیروگاههای متمرکز و تقویت نقش شهروندان در مدیریت منابع انرژی شهری را فراهم میکند. به این ترتیب زمینه مشارکت مستأجران نیز فراهم میشود و از این طریق، یکی از مهمترین محدودیتهای مدلهای نصب پنلهای خورشیدی در املاک شخصی کاهش پیدا میکند. کد مطلب 995099
