خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: دهه ۱۳۵۰ خورشیدی در تاریخ معاصر ایران، دههای پرتناقض است. دورانی که از یک سو با درآمدهای نفتی سرشار، سودای تمدن بزرگ و نوسازی شتابان را در سر میپروراند و از سوی دیگر، در لایههای زیرین اجتماعی، گسلهایی عمیق در حال شکلگیری بود که در نهایت، بنیادهای سیاسی آن عصر را دگرگون کرد. کتاب صدایی که شنیده نشد: نگرشهای اجتماعی ـ فرهنگی و توسعه نامتوازن در ایران، نه صرفاً یک گزارش پژوهشی، بلکه سندی است که این تضادها را با دقت یک جراح کالبدشکافی کرده است. این اثر که یافتههای طرح آیندهنگری را بازخوانی میکند، بهکوشش عباس عبدی و محسن گودرزی به دست مخاطب رسیده و توسط نشر نی منتشر شده است. در ادامه، این گزارش به بررسی ابعاد علمی، تاریخی و اجتماعی این اثر میپردازد.
بازخوانی طرح آیندهنگری، یک تلاش علمی برای شناخت جامعه
طرح آیندهنگری در سالهای ۱۳۵۳ و ۱۳۵۴، در بطن ساختار حاکمیتی آن زمان، به عنوان یک پژوهش بنیادین شکل گرفت. هدف این طرح، پیشبینی انقلاب نبود؛ بلکه شناخت علمی ظرفیتهای جامعه ایران برای پذیرش نوسازی سریع بود. طراحان این پژوهش، علی اسدی و مجید تهرانیان، در جستجوی پاسخ به این پرسش بودند که آیا جامعه سنتی ایران با تغییرات ساختاریِ ناشی از شهرنشینی، آموزش و صنعتیشدن همگام است یا خیر. این کتاب در ۳۲۸ صفحه، نتایج پیمایشی ملی را ارائه میدهد که حدود پنج هزار نفر از جمعیت شهری و روستایی کشور را پوشش داد؛ پژوهشی که امروز به عنوان یکی از نخستین پیمایشهای علمی و دقیق ایران شناخته میشود.
معماری ذهنی و اجرایی، نقش تهرانیان و اسدی
تفاوت رویکرد در مدیریت این طرح، کلید فهم محتوای کتاب است. مجید تهرانیان، به عنوان طراح فکری و مدیر طرح، با نگاهی آیندهپژوهانه، توسعه را در پیوند با رسانهها و فرهنگ تعریف میکرد. او دغدغهای عمیق نسبت به توانایی جامعه در جذب تغییرات بسیار سریع داشت. در مقابل، علی اسدی، با نگاهی متمرکز بر جامعهشناسی خُرد و پیمایش اجتماعی، بار اصلی گردآوری دادهها و تحلیل گرایشهای فرهنگی مردم را بر دوش داشت. …
