امیرمهدی نادری: تأسیس بانک ملی ایران فقط یک رویداد بانکی نبود؛ حاصل چند دهه کشاکش میان نیاز به استقلال مالی، بحرانهای بودجهای، نفوذ بانکهای خارجی، فشار افکار عمومی و تلاش دولت و مجلس برای یافتن راهی پایدار در اداره اقتصاد کشور بود. این روند از اواخر دوره قاجار آغاز شد، در فضای پرالتهاب مشروطه به مطالبهای ملی تبدیل شد و سرانجام در ۲۰ شهریور ۱۳۰۷ خورشیدی به تأسیس نهادی انجامید که برای سالها در مرکز نظام پولی و بانکی ایران قرار گرفت.
در روایت تاریخی شکلگیری بانک ملی، هم ایدههای اولیه صرافان و تجار دیده میشود، هم مناقشات مجلس اول مشروطه، هم نقش مطبوعات و افکار عمومی، هم کارشکنی بازیگران خارجی و هم مشارکت گروههای اجتماعی، ازجمله زنان، در پشتیبانی مالی و نمادین از این خواست ملی. کنار هم گذاشتن این لایهها نشان میدهد بانک ملی نه ناگهانی پدید آمد و نه صرفاً محصول یک تصمیم اداری بود؛ بلکه برآمده از یک مسیر تدریجی و منازعهآمیز بود. پیش از بانک ملی؛ وقتی بانکداری نوین هنوز در آغاز راه بود …
