به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، بانکداری اسلامی و بانکداری بدون ربا از مفاهیم مهم در حوزه نظام مالی و بانکی به شمار میروند که در کشورهای اسلامی و حتی برخی کشورهای غیرمسلمان مورد توجه قرار گرفتهاند. شاید در نگاه نخست این دو اصطلاح یکسان به نظر برسند، اما با بررسی مبانی و اهداف آنها روشن میشود که تفاوتهای قابل توجهی میان این دو وجود دارد.
بنابر روایت الشیعه، بانکداری اسلامی بر مجموعهای از اصول و احکام شریعت اسلام بنا شده و هدف آن تنها حذف ربا از مناسبات مالی نیست؛ در حالی که بانکداری بدون ربا عمدتاً بر کنار گذاشتن بهره از فعالیتهای بانکی تمرکز دارد [1]. از این رو، شناخت تفاوتهای این دو نظام، بررسی چالشهای موجود و همچنین ارزیابی تجربه ایران در اجرای بانکداری بدون ربا، اهمیت ویژهای دارد.
بانکداری اسلامی چیست؟
بانکداری اسلامی نوعی نظام مالی است که چارچوب فعالیتهای آن بر اساس احکام و ضوابط شریعت اسلام تنظیم میشود. در این نظام، بانک باید در تمامی فعالیتهای خود موازین شرعی را رعایت کرده و از انجام معاملاتی که با احکام اسلامی ناسازگار است، پرهیز کند.
یکی از اساسیترین اصول این نظام، حرمت رباست. در آموزههای اسلامی، ربا عملی ناعادلانه و استثماری تلقی شده است که میتواند زمینهساز افزایش نابرابریهای اقتصادی شود. به همین دلیل، بانکداری اسلامی به جای اتکا به نظام بهره، از شیوههای مالی متناسب با احکام اسلامی استفاده میکند.
مشارکت، مضاربه، مرابحه و اجاره از جمله ابزارهایی هستند که در این نظام مورد استفاده قرار میگیرند.
در قرارداد مشارکت، بانک و مشتری در یک فعالیت یا پروژه اقتصادی با یکدیگر شریک میشوند و سود و زیان حاصل از آن، بر اساس توافق صورتگرفته میان طرفین تقسیم میشود. چنین روشی علاوه بر آنکه با موازین شرعی سازگار است، موجب میشود ریسک و منافع فعالیت اقتصادی نیز میان دو طرف توزیع شود.
در مضاربه، بانک سرمایه لازم را در اختیار مشتری قرار میدهد تا با آن فعالیت اقتصادی انجام دهد و در مقابل، سهم مشخصی از سود حاصل از فعالیت را دریافت میکند. …
