عصرایران- زندگی در نزدیکی خیابان ها و بزرگراه های پرتردد فقط به معنی تحمل صدای خودروها نیست؛ آلودگی ناشی از ترافیک نیز می تواند بر سلامت مغز اثر بگذارد. شواهد علمی جدیدتر نشان می دهند که قرار گرفتن طولانی مدت در معرض برخی آلاینده های هوا با افزایش خطر افت شناختی و زوال عقل ارتباط دارد.
یکی از مطالعات مهم در این زمینه در کانادا انجام شد. پژوهشگران وضعیت حدود 6.6 میلیون نفر از ساکنان انتاریو را طی بیش از یک دهه بررسی کردند و فاصله محل سکونت آن ها از جاده های اصلی را با سوابق پزشکی مقایسه کردند. در این مطالعه، خطر تشخیص زوال عقل در افرادی که کمتر از 50 متر از یک جاده اصلی زندگی می کردند، در مقایسه با افرادی که بیش از 300 متر از جاده فاصله داشتند، 7 درصد بیشتر بود. این افزایش خطر در فاصله 50 تا 100 متر به 4 درصد و در فاصله 101 تا 200 متر به 2 درصد رسید. در فاصله بیش از 200 متر، افزایش معناداری در خطر مشاهده نشد.
این مطالعه یک پژوهش مشاهده ای بود و بنابراین نمی توانست ثابت کند که زندگی نزدیک بزرگراه مستقیما باعث زوال عقل می شود. همچنین مشخص نبود کدام عامل مرتبط با ترافیک بیشترین نقش را دارد. آلودگی هوا و صدای ترافیک از جمله عواملی بودند که پژوهشگران احتمال می دادند در این ارتباط نقش داشته باشند.
پژوهش های جدیدتر، ارتباط میان آلودگی هوا و سلامت مغز را بیشتر بررسی کرده اند. یک مرور نظام مند و متاآنالیز منتشرشده در سال 2025 که 51 مطالعه را در بر می گرفت، نشان داد مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق ریز PM2.5، دی اکسید نیتروژن و دوده با افزایش خطر بروز دمانس ارتباط دارد. برای PM2.5، به ازای افزایش 5 میکروگرم در متر مکعب در میزان مواجهه، خطر دمانس در تحلیل تجمیعی حدود 8 درصد بیشتر بود.
مرورهای علمی جدید دیگر نیز همین جهت کلی را تایید کرده اند. در یک متاآنالیز 2025، افزایش مواجهه با PM2.5 با خطر بیشتر دمانس و برخی بیماری های نورودژنراتیو همراه بود. با این حال، پژوهشگران همچنان بر وجود عوامل متعدد موثر بر دمانس و محدودیت های مطالعات مشاهده ای تاکید دارند.
سازمان جهانی بهداشت نیز آلودگی هوا را یکی از عوامل محیطی مرتبط با خطر دمانس می داند. در دستورالعمل به روزشده این سازمان در سال 2026، کاهش مواجهه با آلودگی هوا به عنوان یکی از اقدامات کاهش خطر افت شناختی و دمانس توصیه شده است. …
