مرتضی کلیلی
هفت صبح
دیروز ساعت 7 و 19 دقیقه صبح بود؛ درحالی که روی زمین دراز کشیده بودم و اخبار جنگ در لارک را پیگیری میکردم؛ برای چند ثانیه زیرم خالی شد و تکانهای شدیدی خوردم. بله؛ زلزله ۳.۸ ریشتری در پردیس شرق تهران رخ داد... خب از قضا همین هم مصادف شد با زلزله مهیب بوئینزهرا در 10 شهریور سال 1341 و در برگی از تاریخ این شماره، آن روز وحشتناک را مرور کردیم.
بوئینزهرا کجاست؟
بوئینزهرا یکی از شهرهای تاریخی و مهم استان قزوین در جنوب دشت قزوین قرار دارد؛ در فاصله ۵۰ کیلومتری از مرکز استان و با مساحتی حدود ۵۵۲۶ کیلومتر مربع. شهری که روی گسل ایپک، یکی از گسلهای قدرتمند البرز مرکزی قرار دارد. تا سال ۱۴۰۲، جمعیتش حدود 123هزار نفر برآورد شده بود. شهری که ترکیبی از اقوام ترک آذربایجانی و تات را در خود جا داده.
زبان غالب مردم شهر هم ترکی آذربایجانی با گویش خاص قزوینی است. این شهر اصلا نامش با زلزله گره خورده؛ وقتی اسمش شنیده میشود، همه یاد زلزله میافتند! خب به شخصه زلزله ۳۱ مرداد سال ۱۳۸۱ را به خاطر دارم. زلزله بوئینزهرا که با نام آوج هم آن زمان معروف شد. زلزلهای به بزرگی 6.5 ریشتر که دستکم ۲9۱ کشته و ۱۵۰۰ زخمی برجای گذاشت. این زلزله ۲۰پسلرزه هم در پی داشت. یا زلزله ۱۶ فروردین ۱۲۹۲ با حدود 1200 کشته. در زلزله ۱۳۴۱ بوئینزهرا چه گذشت؟
عقربههای ساعت حدود ۱۱ شامگاه را نشان میداد؛ 11 شب که آن موقع مثل امروز نبود اکثر مردم بیدار و مشغول شبنشینی و شبگردی باشند؛ وقتی که همه خواب بودند؛ زمینلرزه 7.2 ریشتری شهرستان بوئینزهرا را لرزاند و موجب مرگ حدود ۲۰هزار نفر شد. زلزلهای بنیانکن که خیلی از آثار و مکانهای قدیمی و تاریخی بویینزهرا مثل قلعه باستانی رودک را با خاک یکسان کرد.
روزنامهها چه نوشتند؟
فردای آن روز روزنامهها از کشته و زخمی شدن هزاران نفر خبر دادند. روزنامه اطلاعات نوشت: «زلزله دیشب چند هزار نفر را مقتول و مجروح کرد.» خبرنگار اعزامی این روزنامه از محل حادثه گزارش داد: «من اکنون شاهد مهیبترین و فجیعترین حادثه هستم. کشتهشدگان و مجروحان آنقدر زیادند که گویی اینجا بمب انداختهاند!» همین روزنامه در شماره 12 شهریور خود نوشت: «در بسیاری از دهات مجروحان هنوز در زیر آفتاب و بیپناه هستند و صدای ضجه از هر طرف به گوش میرسید.» …
