رویداد۲۴| محمدجواد آخوندی، کارشناس علوم ارتباطات اجتماعی و فعال رسانه - دربی استقلال و پرسپولیس برای خیلیها از جنس فوتبال نیست؛ یا دستکم فقط فوتبال نیست. اگر قرار باشد اهمیت این مسابقه را صرفاً با جدول، نتیجه، تعداد گلها و عملکرد بازیکنان توضیح بدهیم، بخش مهمی از ماجرا را ندیدهایم. چیزی که دربی را از بسیاری از مسابقات دیگر جدا میکند، اتفاقاتی است که بیرون از زمین رخ میدهد؛ در خانهها، محلهای کار، شبکههای اجتماعی، رسانهها و حتی در گفتوگوهای کوتاهی که آدمها در طول روز با هم دارند.
در واقع، دربی پیش از آنکه شروع شود، در ذهن مخاطب شکل گرفته است. آدمها دربارهاش حرف زدهاند، پیشبینی کردهاند، خاطرههای بازیهای قبلی را به یاد آوردهاند، برای هم کری خواندهاند و هرکدام به نوعی خودشان را در یکی از دو سوی این رقابت قرار دادهاند. همینجا است که فوتبال وارد حوزهای میشود که برای علوم ارتباطات اجتماعی اهمیت پیدا میکند؛ جایی که یک رویداد ورزشی، تبدیل به موضوعی برای تولید معنا و بازنمایی هویت اجتماعی میشود.
هواداری از استقلال یا پرسپولیس برای بسیاری از مردم، یک انتخاب ساده ورزشی نیست. بخشی از این تعلق در خانواده شکل گرفته، بخشی در محله و مدرسه، بخشی از تجربه تماشای یک بازی قدیمی و حتی خاطره یک بازیکن یا یک فصل خاص آمده است. برای همین وقتی کسی میگوید «من پرسپولیسیام» یا «استقلالیام»، معمولاً فقط درباره یک تیم فوتبال صحبت نمیکند. دارد خودش را در یک جمع بزرگتر تعریف میکند؛ جمعی که اعضای آن ممکن است هیچ شناختی از یکدیگر نداشته باشند، اما یک تعلق مشترک آنها را به هم وصل کرده است. دربی چگونه «ما» و «آنها» میسازد؟
اینجا مفهوم هویت اجتماعی وارد ماجرا میشود. دربی یک «ما» و یک «آنها» میسازد و این اتفاق در ذات خود لزوماً منفی نیست. بسیاری از گروههای اجتماعی از همین تفاوتها شکل میگیرند. مسئله زمانی ایجاد میشود که این مرزبندی از رقابت عبور کند و دیگری را از یک رقیب به یک دشمن تبدیل کند. فوتبال میتواند زمینه رقابت باشد، اما اگر روایتهای پیرامون آن به سمت تحقیر و نفی دیگری برود، همان چیزی که قرار بوده سرگرمی و هیجان ایجاد کند، میتواند به بازتولید شکاف و خشونت کلامی منجر شود.
بیشتربخوانید: خلاصه بازی استقلال تهران - پرسپولیس/ حواشی و گلها …
