فناوری از نخستین ابزارهای ساده انسانی تا سامانههای پیچیده هوش مصنوعی، همواره مسیر تکامل را با شتابی چشمگیر طی کرده است. این روند در چهار انقلاب صنعتی بهخوبی دیده میشود؛ از ماشین بخار و راهآهن در انقلاب اول، تا برق و تولید انبوه در انقلاب دوم، سپس دیجیتالیشدن و اتوماسیون در انقلاب سوم، و سرانجام همگرایی هوش مصنوعی، نانوفناوری و زیستفناوری در انقلاب چهارم. با این حال، همین پیشرفتها همواره با نابرابری همراه بودهاند. بخشی از جهان هنوز از زیرساختهای پایه مانند برق و اینترنت محروم مانده است و همین مسئله نشان میدهد دستاوردهای فناوری بهطور برابر در دسترس همه قرار نگرفتهاند.
به نقل از ایسنا، اکنون بحث از انقلاب صنعتی پنجم و همزیستی انسان و ماشین به میان آمده است؛ دورانی که در آن فناوری قرار نیست فقط ابزار سلطه یا سرعتبخشی به تولید باشد، بلکه باید در خدمت پایداری، همکاری و زیست بهتر با طبیعت قرار گیرد. در چنین فضایی، مفهوم سایبورگ، یعنی ترکیب اجزای زیستی و مصنوعی، اهمیت ویژهای پیدا میکند. این مفهوم تنها به رباتهای انساننما یا اندامهای مصنوعی محدود نیست، بلکه به پرسشهای عمیقتری درباره مرز میان انسان و ماشین، طبیعت و فرهنگ، و درمان و تقویت تواناییها مربوط میشود. به همین دلیل، بررسی علمی این موضوع ضروری است، زیرا آینده فناوری میتواند هم فرصتهای درمانی مهمی ایجاد کند و هم خطرهایی مانند شکاف دیجیتال، نابرابری و سوءاستفاده از بدن انسان را به همراه داشته باشد.
در این زمینه، سیده معصومه احمدی از گروه مدیریت آموزشی واحد تنکابن دانشگاه آزاد اسلامی به همراه دو همکار همدانشگاهی خود، پژوهشی مروری را انجام دادهاند که بهطور ساده میتوان آن را بررسی نقش سایبورگها در بازتعریف انسانیت در عصر انقلاب صنعتی پنجم دانست. این مطالعه با تکیه بر دیدگاههای نظری درباره سایبورگ و همزیستی زیستی، تلاش میکند روشن کند که ترکیب هوش مصنوعی و بدن انسان چه پیامدهایی برای عاملیت، اخلاق زیستی و عدالت اجتماعی خواهد داشت.
روش کار این پژوهش از نوع مروری ترویجی و کیفی بوده و بر پایه جستوجوی کتابخانهای انجام شده است. پژوهشگران برای گردآوری دادهها از پایگاههای معتبری مانند پابمد، گوگل اسکولار، ساینس دایرکت، پایگاه جامع علوم انسانی و پایگاه استنادی جهان اسلام استفاده کردهاند. …
