در این نشست وزیران امور خارجه و دفاع و رؤسای ستاد کل نیروهای مسلح سه کشور حضور داشتند. هاکان فیدان، یاشار گولر و ژنرال سلجوق بایراکتاراوغلو از جانب ترکیه، محمد اسحاق دار، خواجه محمد آصف و فیلد مارشال سید عاصم منیر از سوی پاکستان، فیصل بن فرحان، خالد بن سلمان و ژنرال فیاض بن حامد الرویلی از سمت عربستان در استانبول دیدار کردند. دستور کار دیدار پیمان مکه، شامل مسائل امنیت بینالمللی، افزایش قابلیت همکاری نیروهای مسلح، تعمیق همکاری در صنایع دفاعی (تولید و تحقیق همچنین توسعه مشترک)، مبارزه با تروریسم و تعیین چارچوب دبیرخانه و نقشه راه اجرایی بوده و این نشست گام نخست عملیاتیکردن پیمان محسوب میشود. بهرغم زرقوبرقهای بسیار این نشست، چالشهای اعضای این پیمان اعم از سازوکار تصمیمگیری مشترک و پروتکلهای فعالسازی، تعهدات مشخص و رویههای مشورتی خودکار تا تفاوت بنیادین در اولویتهای امنیتی و تهدیدات به قوت خود باقی مانده است.
شکاف جغرافیایی موتلفین
بزرگترین پاشنه آشیل موفقیت مکیها ها گستره جغرافیایی و اولویتهای متفاوت قلمداد میشود. عربستان سعودی عمدتا نگران تهدیدات منطقهای و امنیت زیرساختهای انرژی خلیجفارس بهویژه جنبش انصارالله یمن است، در حالی که پاکستان تمرکز راهبردی خود را بر رقابت با هند و مسأله کشمیر قرار میدهد. از سوی دیگر، ترکیه اولویتهای خویش را حول تعهدات ناتو و حوزه مدیترانه شرقی علیه توسعهطلبی رژیمصهیونیستی تعریف میکند. این ناهمخوانی ابهام در مفهوم «تهدید مشترک» ایجاد کرده و اجرای بند دفاع جمعی را با چالش مواجه میکند. در صورت وقوع درگیری، طرفین انگیزه محدودی برای دخالت مستقیم نظامی دارند، زیرا منافع حیاتی آنان بهیکدیگر گره نخورده است. اگر به عربستان تهدیدی وارد شود، دلیلی برای ورود گسترده ترکیه و پاکستان وجود ندارد. بهعنوان نمونه تنها، دو روز پس از امضا، حملات انصارالله به پالایشگاه جیزان عربستان هیچ تکاپویی در اعضای پیمان بهدنبال نداشت. تاریخ پروژههای مشابه در غربآسیا مانند سنتو نشان میدهد ائتلافهای بدون نهادینهسازی قوی و اراده سیاسی پایدار، اغلب نمادین باقی میمانند.
خلأ ساختاری در دفاع جمعی …
