از هرمز تا بازتعریف معماری امنیتی جدید در غرب آسیا

جنگ‌های اخیر در غرب آسیا صرفاً یک تقابل نظامی میان ایران، امریکا و اسرائیل نیست، بلکه نشانه فروپاشی تدریجی الگوی امنیتی است که طی چهار دهه گذشته بر بازدارندگی، فشار و موازنه قوا استوار بوده است. اگر این برداشت را مبنا قرار دهیم، اختلاف بر سر تنگه هرمز تنها یک اختلاف حقوقی یا دریایی نیست، بلکه نماد برخورد دو تصور متفاوت از نظم منطقه‌ای است؛ نظمی که یک طرف آن بر برتری قدرت‌های فرامنطقه‌ای و دیگری بر نقش‌آفرینی بازیگران بومی تأکید دارد. در این چارچوب، شکست تفاهم شکل گرفته را نمی‌توان صرفاً نتیجه اختلاف بر سر مفاد یک توافق دانست. مشکل اصلی، فقدان برداشت مشترک از مفهوم امنیت بود. از نگاه تهران، تعهد درباره هرمز به معنای تضمین عبور ایمن کشتی‌های تجاری در چارچوب ترتیباتی است که کشور‌های ساحلی درباره آن تصمیم می‌گیرند. در مقابل، ایالات متحده این روند را نمی‌پذیرد و با ادعای برخورداری از حق سهامداری در این تنگه تأکید می‌کند که عبور و مرور از تنگه هرمز نباید به اراده یک بازیگر منطقه‌ای یا توافقات محلی وابسته باشد. بنابراین اختلاف بر سر متن توافق در واقع بازتاب تعارض دو پارادایم امنیتی است.  …