سمانه غیبی
آرمان امروز : یک جمله از صحبتهای اخیر مهدی دارابی، دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی، در روزهای گذشته بسیار دستبهدست شده است: «صادرکننده صادرات انجام داده و ارز حاصل از آن برای خودش است.»
اگر این جمله را به تنهایی ببینیم، ممکن است این تصور ایجاد شود که بانک مرکزی میگوید صادرکننده مختار است ارز حاصل از صادرات را هر طور که خواست مصرف کند و اساساً تعهدی در برابر اقتصاد کشور ندارد. اما آیا واقعاً منظور همین است؟
به اعتقاد من، اتفاقاً اهمیت صحبت اخیر بانک مرکزی در تفکیکی است که مدتها در بحث ارز صادراتی نادیده گرفته شده؛ تفاوت میان «مالکیت ارز» و «تعهد درباره نحوه بازگشت و مصرف ارز»
وقتی یک شرکت پتروشیمی محصولی را به خریدار خارجی میفروشد، پول معامله را خریدار خارجی در مقابل کالایی که دریافت کرده پرداخت میکند. این پول نه از خزانه دولت خارج شده، نه بانک مرکزی آن را به صادرکننده داده و نه میتوان آن را به همان معنا که درباره منابع عمومی صحبت میکنیم، پول بیتالمال نامید. ارز حاصل از صادرات، درآمد بنگاهی است که کالا را فروخته است.
اما این فقط یک طرف ماجراست. صادرکننده در اقتصاد ایران در برابر این درآمد ارزی تکلیف قانونی نیز دارد. مقررات مشخص کردهاند که ارز حاصل از صادرات باید در چارچوب مسیرهای مورد قبول سیاستگذار به چرخه اقتصادی کشور بازگردد؛ بنابراین اینکه ارز متعلق به صادرکننده است، به هیچ وجه به معنای نبودن تعهد ارزی نیست؛ همانطور که وجود تعهد ارزی نیز مالکیت اولیه صادرکننده بر درآمد حاصل از فروش کالای خود را از بین نمیبرد.
به نظرم بخشی از سوءتفاهمی که پس از صحبت مهدی دارابی ایجاد شد، دقیقاً از مخلوط شدن همین دو مفهوم ناشی میشود. این تفکیک وقتی مهمتر میشود که اعداد بزرگی مانند ۸۱ یا ۱۳۰ میلیارد دلار وارد بحث میشوند. برای افکار عمومی، شنیدن چنین اعدادی در کنار عبارت «ارز بازنگشته» تقریباً بلافاصله یک تصویر میسازد: دهها میلیارد دلار از منابع کشور در اختیار گروهی قرار گرفته و آنها پول را از کشور خارج کردهاند. …
