اگر در میان چشمانداز ساوانا و جنگلهای پارک ملی در گینه بیسائو قدم بزنید، ممکن است به درختی برخورد کنید که سطح آن پر از زخمها و فرورفتگیهای قدیمی است و در اطراف پایهاش انبوهی از سنگ دیده میشود. شاید شامپانزهها منطقه را ترک کرده باشند، اما شما در هر صورت خوششانس هستید؛ زیرا با شواهدی از رفتاری نادر و احتمالاً فرهنگی در شامپانزهها روبهرو شدهاید: سنگپراکنی انباشتی.
تصاویر ویدئویی نشان دادهاند که شامپانزههای وحشی غربی، که معمولاً نرهای بالغ هستند، به درختان مشخصی سنگ پرتاب میکنند و بارها به سراغ همان درختان بازمیگردند تا این رفتار را تکرار کنند. شامپانزهها هنگام پرتاب سنگ، صدای معروف به «پنت هوت» تولید میکنند؛ آوایی بلند که میتواند برای برقراری ارتباط در فاصلههای دور به کار رود. آنها گاهی نیز بارها دستها و پاهای خود را به تنه درخت میکوبند؛ رفتاری که «طبلزنی روی ریشههای پایدار درخت» نامیده میشود.
پنت هوت و طبلزنی روی ریشههای درخت هر دو بخشی از نمایشهای رفتاری شامپانزههای نر هستند. از این رو، ممکن است سنگپراکنی انباشتی نوعی تغییر و گسترش همین رفتار رایج باشد.
پژوهشگران معتقدند این رفتار احتمالاً ماهیتی فرهنگی دارد؛ زیرا پراکندگی جغرافیایی آن بسیار محدود است و صرف وجود سنگ و درخت مناسب لزوماً به شکلگیری چنین مکانهایی منجر نمیشود.
مطالعات قبلی نشان دادهاند که سنگپراکنی انباشتی احتمالاً جنبه ارتباطی دارد و حتی ممکن است کارکردی نمادین داشته باشد؛ برای مثال، این مکانها میتوانند نقاط مهمی را در قلمرو شامپانزهها مشخص کنند. با این حال، هنوز نمیدانیم این مکانهای سنگپراکنی برای خود شامپانزهها دقیقاً چه معنایی دارند و چرا چنین رفتاری را انجام میدهند.
برخی نخستیها از ابزارهای سنگی برای دستیابی به غذا استفاده میکنند؛ برای مثال، از سنگها برای شکستن پوسته سخت دانهها و مغزها بهره میگیرند. اما سنگپراکنی انباشتی نمونهای نادر از استفاده از ابزار سنگی در یک زمینه اجتماعی است. تاکنون این رفتار تنها در چهار گروه شامپانزه در غرب آفریقا مشاهده شده است. …
